Ba mẹ không giỏi tiếng Anh vẫn chuẩn bị tốt cho bé sang trường song ngữ. Phần chuẩn bị quan trọng nhất là tâm thế của bé, nếp sinh hoạt và một nền tiếng Việt vững, cả ba thứ đều không cần ba mẹ nói tiếng Anh. Phần tiếng Anh ở nhà chỉ cần vài bài hát và vài câu sinh hoạt, ba mẹ học trước trong mười phút là dùng được.
Nhiều ba mẹ ngần ngại đưa con vào trường song ngữ vì nghĩ “mình không biết tiếng Anh thì sao kèm con được”, hoặc lo phát âm của mình làm hỏng tai con. Cả hai nỗi lo đều dễ hiểu nhưng đều quá mức. Trường song ngữ được thiết kế để bé học tiếng Anh ở trường, với giáo viên; việc của gia đình là giữ cho bé vui, khoẻ, an toàn và giữ tiếng mẹ đẻ.
Bài này nói rõ phần nào ba mẹ làm được dù không biết tiếng Anh, chuyện phát âm của ba mẹ, cách tự học vừa đủ cho giai đoạn chuẩn bị, vai trò của tiếng Việt ở nhà, và cách trao đổi với nhà trường khi ba mẹ ngại nói tiếng Anh.
Ba mẹ không biết tiếng Anh làm được những gì?
Đặt các việc chuẩn bị cạnh nhau sẽ thấy phần cần tiếng Anh thực ra rất nhỏ. Bảng dưới chia theo mức tiếng Anh ba mẹ cần:
| Việc chuẩn bị | Cần tiếng Anh? | Ba mẹ làm thế nào |
|---|---|---|
| Kể với bé về trường mới, cô mới | Không | Nói bằng tiếng Việt, mỗi ngày một chi tiết |
| Chơi đóng vai đi học | Rất ít | Chơi bằng tiếng Việt, xen câu chào và tạm biệt |
| Giữ giờ ngủ, giờ ăn giống trường | Không | Hỏi nhà trường lịch ngày, chỉnh dần ở nhà |
| Tập tự lập: tự ăn, tự đi vệ sinh, tự cất đồ | Không | Làm như mọi bé chuẩn bị đi học |
| Cho bé nghe bài hát tiếng Anh | Ít | Mở bài, làm động tác theo, hát theo phần điệp khúc |
| Nói vài câu sinh hoạt | Ít | Học trước ba đến năm câu ngắn |
| Giữ tiếng Việt phong phú | Không | Đọc truyện, trò chuyện, hát đồng dao như cũ |
| Trao đổi với nhà trường | Thường không | Trường song ngữ thường có giáo viên, nhân viên người Việt |
Trong tám việc, chỉ có hai việc cần một chút tiếng Anh, và mức cần chỉ là vài câu, vài bài. Sáu việc còn lại là những việc mọi gia đình chuẩn bị cho con đi học đều làm. Ba mẹ không giỏi tiếng Anh vẫn có thể làm trọn phần lớn công việc chuẩn bị, và làm tốt.
Phần thích nghi chung như tập tự lập, giữ giờ giấc, chia tay buổi sáng là chuyện của mọi cuộc đổi trường, được trang Chuyển Trường bàn kỹ. Bài này chỉ nói phần liên quan đến tiếng Anh.
Phát âm của ba mẹ có làm hỏng phát âm của bé không?
Đây là nỗi lo phổ biến nhất. Câu trả lời ngắn: thường là không, khi bé có nguồn nghe chuẩn đủ nhiều ở trường. Trẻ nhỏ không bắt chước một giọng duy nhất mà tổng hợp từ tất cả các giọng chúng nghe. Ở trường song ngữ, bé nghe tiếng Anh từ giáo viên mỗi ngày, nhiều giờ, lâu dài; vài câu ba mẹ nói ở nhà chiếm một phần rất nhỏ.
Ngoài ra, trẻ có khả năng phân biệt người nói rất sớm. Bé biết mẹ nói “wash your hands” hơi khác cô nói, và dần dần bé sẽ nói theo cách cô nói khi ở lớp. Không ít bé còn quay lại “sửa” phát âm cho ba mẹ sau vài tháng đi học, chuyện mà nhiều gia đình kể lại như một niềm vui.
Điều cần tránh không phải phát âm chưa chuẩn mà là dạy sai có hệ thống, ví dụ dạy đọc chữ cái theo kiểu đọc tiếng Việt, hoặc dạy bé một từ với nghĩa sai. Vì vậy, trong giai đoạn chuẩn bị, ba mẹ nên giới hạn ở bài hát và câu sinh hoạt ngắn, có bản ghi âm để nghe lại, thay vì tự dạy từ vựng hay chữ cái.
Nếu vẫn lo, ba mẹ có thể để phần “giọng tiếng Anh” cho bài hát ghi âm, còn mình hát theo và làm động tác. Bé vẫn nhận được cả âm thanh chuẩn lẫn sự hào hứng của ba mẹ.
Tự học vừa đủ cho giai đoạn chuẩn bị: mười phút một tuần
Ba mẹ không cần học tiếng Anh bài bản để chuẩn bị cho con. Chỉ cần học đúng những gì sẽ dùng với bé trong vài tuần. Một cách làm gọn:
- Chọn ba câu sinh hoạt gắn với nếp nhà: rửa tay, ngồi xuống, dọn đồ chơi. Danh sách gợi ý có trong bài về các câu bé nghe ở lớp trên trang này.
- Nghe bản ghi âm từng câu năm sáu lần, bằng từ điển trên điện thoại hoặc một đoạn video ngắn, rồi nói theo nhỏ trong miệng.
- Dùng ngay với bé vào đúng lúc làm việc đó. Nói sai một chút không sao.
- Chọn một bài hát có động tác. Nghe vài lần cho thuộc giai điệu và động tác, chưa cần thuộc lời.
- Mỗi tuần thêm một hai câu, không hơn. Ba mẹ cũng cần thời gian để câu nói trở nên tự nhiên.
- Hỏi nhà trường những câu và bài hát lớp hay dùng trong tuần đầu, rồi ưu tiên học đúng những thứ ấy.
Mười phút mỗi tuần nghe có vẻ ít, nhưng đủ để có khoảng năm câu và một hai bài hát sau một tháng. Với bé đang chuẩn bị sang trường, chừng ấy là đủ để tai bé có vài điểm tựa.
Có ba mẹ lại nhân dịp này học tiếng Anh cùng con lâu dài. Đó là một lựa chọn tốt nếu ba mẹ thích, nhưng không phải điều kiện để con học trường song ngữ.
Tiếng Việt ở nhà là phần ba mẹ làm tốt nhất
Khi bé sang trường song ngữ, một phần đáng kể thời gian ở trường bé nghe tiếng Anh. Tiếng Việt của bé lúc này cần được nuôi ở nhà nhiều hơn trước. Đây lại là phần mà ba mẹ không giỏi tiếng Anh làm tốt nhất: trò chuyện dài, đọc truyện, hát đồng dao, kể chuyện ông bà, giải thích vì sao trời mưa, vì sao lá rụng.
Một nguyên lý được nhắc nhiều trong giáo dục song ngữ là nền tiếng mẹ đẻ vững giúp trẻ học ngôn ngữ thứ hai thuận lợi hơn, vì những khái niệm bé đã hiểu bằng tiếng Việt, như màu sắc, số đếm, cảm xúc, chỉ cần “gắn thêm nhãn” tiếng Anh. Một bé biết rõ “buồn” là gì sẽ hiểu “sad” nhanh hơn một bé chưa gọi được tên cảm xúc của mình.
Ba mẹ không nên vì muốn con giỏi tiếng Anh mà chuyển sang nói tiếng Anh ở nhà khi chính mình không thoải mái. Lời nói gượng gạo, vốn từ hạn chế sẽ làm những cuộc trò chuyện ngắn lại và nghèo đi. Bé cần những cuộc trò chuyện phong phú hơn là cần thêm vài câu tiếng Anh.
Một cách chia đơn giản mà nhiều gia đình dùng: tiếng Anh là của trường, của bài hát và vài câu sinh hoạt; tiếng Việt là của nhà, của truyện, của những lúc ôm nhau nói chuyện.
Cách chia này cũng giúp bé không bị lẫn trong giai đoạn đầu. Bé biết khi về nhà mình được nói thoải mái bằng tiếng mẹ đẻ, kể cho ba mẹ nghe chuyện ở lớp bằng đủ mọi từ ngữ bé có. Những buổi tối kể chuyện ấy vừa giữ tiếng Việt, vừa cho ba mẹ biết con đang trải qua những gì ở trường mới, kể cả khi ba mẹ không hiểu một câu tiếng Anh nào con học.
Trao đổi với nhà trường khi ba mẹ ngại nói tiếng Anh
Trường song ngữ có người Việt ở mọi khâu. Từ tư vấn, đón trả bé đến liên lạc hằng ngày, trường mầm non song ngữ thường có giáo viên và nhân viên người Việt. Ba mẹ hỏi rõ khi tham quan; phần lớn chuyện của bé có thể trao đổi bằng tiếng Việt.
Hỏi rõ kênh liên lạc và ngôn ngữ dùng. Khi tham quan, hỏi nhà trường gửi thông báo, nhận xét bằng thứ tiếng nào, có bản tiếng Việt không, ai là người ba mẹ liên hệ khi cần.
Chào cô nước ngoài bằng một câu đơn giản. “Hello” và một nụ cười là đủ. Cô nước ngoài ở lớp mầm non quen với phụ huynh không nói tiếng Anh, và cô sẽ chào lại thân thiện. Bé nhìn thấy ba mẹ thoải mái với cô cũng sẽ thoải mái hơn.
Nhờ cô Việt chuyển lời khi cần. Có chuyện muốn nói với cô nước ngoài, ví dụ bé thích bài hát nào hay bé sợ điều gì, ba mẹ kể với cô Việt để cô chuyển lời.
Không ngại hỏi lại. Khi đọc nhận xét có thuật ngữ tiếng Anh không hiểu, cứ hỏi. Nhà trường cần ba mẹ hiểu đúng về con hơn là ba mẹ ngại hỏi.
Những điều không cần làm, dù nghe có vẻ nên làm
Một số việc ba mẹ dễ nghĩ là bắt buộc khi con học trường song ngữ, nhưng thực ra không cần, nhất là trong giai đoạn chuẩn bị:
- Thuê gia sư tiếng Anh cho bé trước khi sang. Bé chưa cần học trước; trường đã tính cho bé bắt đầu từ đầu.
- Đổi ngôn ngữ ở nhà sang tiếng Anh. Như trên, điều này thường làm nghèo đi cuộc trò chuyện trong nhà.
- Mua nhiều sách, thẻ, đồ chơi tiếng Anh. Một hai bài hát và đồ chơi sẵn có là đủ.
- Cho bé xem nhiều video tiếng Anh “bù” cho ba mẹ không dạy được. Thêm giờ màn hình không thay được người thật trò chuyện.
- Tự ép mình học tiếng Anh cấp tốc. Ba mẹ căng thẳng thì bé cảm nhận được.
Phần lớn những thứ trên không có hại nếu làm vừa phải và bé thích. Nhưng không có thứ nào là điều kiện để bé học tốt ở trường song ngữ. Ba mẹ có thể yên tâm bỏ qua chúng.
Ví dụ: một gia đình không ai nói tiếng Anh chuẩn bị cho con
Ví dụ giả định: ba mẹ bé Mít đều làm công nhân, không học tiếng Anh từ hồi phổ thông, ông bà nội trông bé ban ngày. Gia đình quyết định cho Mít, bốn tuổi, sang một trường song ngữ gần nhà vào học kỳ tới.
Mẹ Mít chọn một bài hát buổi sáng có động tác, nghe trên điện thoại lúc nghỉ trưa ở xưởng cho thuộc. Tối về, mẹ mở bài cho Mít nghe và cùng làm động tác. Ba học ba câu: rửa tay, ngồi xuống, dọn đồ chơi, nói vào đúng lúc ở nhà. Ông bà kể cho Mít về trường mới bằng tiếng Việt và chơi trò đi học với gấu bông.
Khi đến tham quan, mẹ hỏi cô Việt lớp bé sẽ hát bài gì buổi sáng, và nhờ cô chuyển lời với cô nước ngoài rằng Mít thích bài về chiếc xe buýt. Ngày đầu đi học, Mít khóc một lúc rồi nín khi cả lớp hát bài xe buýt và làm động tác bánh xe quay.
Cả gia đình không ai nói được một đoạn tiếng Anh, nhưng phần chuẩn bị của Mít không thiếu điều gì quan trọng.
Ba mẹ đang tìm hiểu chương trình Sang Ngang của Global Star School có thể để lại thông tin ở mục đăng ký của trang này, kèm tên bé, độ tuổi, trường hiện tại và campus muốn chuyển đến trong bốn cơ sở Hiệp Thành, Thạnh Lộc, Hà Huy Giáp, An Phú Đông. Nhà trường sẽ liên hệ để trao đổi về lớp chuyển tiếp, việc đối chiếu học phí với trường cũ và số suất theo campus, học kỳ.
Câu hỏi thường gặp
Ba mẹ không biết tiếng Anh có nên cho con học mầm non song ngữ không?
Có thể, nếu gia đình thấy môi trường song ngữ hợp với con và với điều kiện của nhà. Trường song ngữ được thiết kế để bé học tiếng Anh ở trường. Việc của ba mẹ là giữ tiếng Việt, nếp sinh hoạt và tâm thế cho bé, đều là những việc không cần tiếng Anh.
Ba mẹ không kèm được bài tiếng Anh thì con có bị chậm hơn bạn không?
Ở bậc mầm non, bé ít có bài tập về nhà kiểu phải kèm. Tiếng Anh của bé phát triển chủ yếu nhờ thời gian ở lớp. Một số bé có ba mẹ nói tiếng Anh có thể tiến nhanh hơn lúc đầu, nhưng khác biệt ấy thường không phải điều quyết định.
Có nên nói tiếng Anh sai với con không, hay im lặng thì hơn?
Nói vài câu sinh hoạt ngắn dù chưa chuẩn vẫn tốt hơn im lặng, vì bé thấy ba mẹ cũng vui vẻ với tiếng Anh. Điều nên tránh là tự dạy từ vựng, chữ cái theo cách không chắc đúng. Giới hạn ở bài hát và câu sinh hoạt có bản ghi âm để nghe lại.
Ông bà trông cháu không biết tiếng Anh thì có ảnh hưởng gì không?
Không ảnh hưởng xấu. Ông bà nói tiếng Việt với cháu giúp bé giữ tiếng mẹ đẻ, rất quý khi bé học song ngữ. Ông bà có thể mở bài hát quen cho bé, làm động tác theo, chơi trò đi học bằng tiếng Việt. Phần tiếng Anh để trường và ba mẹ lo.
Nhận xét của giáo viên nước ngoài viết bằng tiếng Anh thì làm sao?
Hỏi nhà trường ngay từ lúc tham quan xem nhận xét có bản tiếng Việt không. Nếu chỉ có tiếng Anh, ba mẹ có thể nhờ giáo viên Việt giải thích, hoặc dùng công cụ dịch rồi hỏi lại những chỗ chưa rõ. Không nên đoán, nhất là với nhận xét về sức khoẻ, cảm xúc của bé.
Ba mẹ có nên học tiếng Anh cùng con không?
Nếu ba mẹ thích thì đó là một hoạt động gia đình vui và có ích lâu dài. Nhưng không bắt buộc, và không nên biến thành áp lực. Trong giai đoạn chuẩn bị sang trường, vài câu và vài bài hát là đủ; việc học lâu dài tính sau khi bé đã quen trường.