Ba mẹ không rành tiếng Anh vẫn có thể cho con học mầm non song ngữ và đồng hành tốt, vì ở tuổi mầm non, phần tiếng Anh do trường đảm nhận, còn vai trò của gia đình là giữ tiếng Việt, tạo cảm giác an toàn và quan tâm đến những gì con trải qua ở lớp. Không cần kèm bài, không cần dịch, không cần phát âm chuẩn. Điều ba mẹ cần là biết cách trao đổi với trường bằng tiếng Việt và biết những việc nhỏ ở nhà giúp con tự tin hơn.
Đây là băn khoăn rất thật của nhiều gia đình đang tính chuyển con từ trường thường sang song ngữ: "con về hát mà mình không hiểu", "cô nước ngoài nhắn thì sao", "sau này con hỏi bài mình không biết". Bài này trả lời lần lượt từng nỗi lo, kèm những việc cụ thể ba mẹ làm được ngay với vốn tiếng Anh hiện có, kể cả khi vốn đó gần như bằng không.
Vì sao ở tuổi mầm non, ba mẹ không cần giỏi tiếng Anh?
Ở trường song ngữ, tiếng Anh được dạy qua bài hát, trò chơi, thói quen hằng ngày, kể chuyện có tranh. Không có bài tập về nhà phải làm, không có bài kiểm tra phải ôn. Phần việc của tiếng Anh nằm trong giờ học ở lớp, do giáo viên có chuyên môn đảm nhận. Ba mẹ không phải "giáo viên thứ hai" cho phần này.
Ngược lại, có những việc chỉ gia đình làm được: trò chuyện với con bằng tiếng Việt giàu từ, nghe con kể về ngày ở lớp, giúp con gọi tên cảm xúc khi con mệt hay buồn vì chưa hiểu cô, đọc sách, chơi với con. Những việc này giúp con vững vàng, và một đứa trẻ vững vàng thì mạnh dạn thử ngôn ngữ mới hơn.
Cũng không nên cố nói tiếng Anh với con khi ba mẹ không thoải mái. Một cuộc trò chuyện bằng tiếng Anh gượng gạo, ít từ, ngắt quãng nghèo hơn nhiều so với một cuộc trò chuyện bằng tiếng Việt tự nhiên. Con học được nhiều hơn từ ba mẹ nói thứ tiếng ba mẹ giỏi nhất.
Nói cách khác, gia đình và trường chia việc: trường mang tiếng Anh vào đời sống của con theo cách có tổ chức, gia đình giữ cho tiếng Việt giàu và cho con một chỗ dựa vững. Hai phần này bổ sung cho nhau; không phần nào đòi ba mẹ phải giỏi tiếng Anh.
Trao đổi với trường khi ba mẹ không nói được tiếng Anh
Hỏi ngay từ buổi tư vấn. Trường có giáo viên Việt hoặc nhân viên chuyển lời khi ba mẹ muốn hỏi giáo viên tiếng Anh không; thông báo, nhận xét về con có bản tiếng Việt không; buổi họp phụ huynh dùng tiếng gì. Trường quen phục vụ gia đình Việt sẽ có câu trả lời sẵn.
Dùng giáo viên Việt chủ nhiệm làm đầu mối. Hầu hết câu hỏi về con (ăn ngủ, bạn bè, tâm trạng, cả việc con tham gia giờ tiếng Anh thế nào) đều có thể hỏi giáo viên Việt. Cô sẽ trao đổi lại với giáo viên tiếng Anh khi cần.
Viết câu hỏi ngắn, cụ thể. Thay vì "con học tiếng Anh thế nào", hỏi "con có tham gia hát cùng các bạn không", "con có hiểu khi cô bảo dọn đồ chơi không". Câu cụ thể nhận được câu trả lời cụ thể, dù qua người chuyển lời.
Dùng công cụ dịch cho tin nhắn ngắn. Với tin nhắn đơn giản từ giáo viên tiếng Anh, công cụ dịch trên điện thoại thường đủ để hiểu ý chính. Với chuyện quan trọng (sức khoẻ, hành vi), nên hỏi lại giáo viên Việt cho chắc thay vì chỉ dựa vào bản dịch máy.
Đừng ngại. Giáo viên tiếng Anh ở trường mầm non Việt Nam quen làm việc với phụ huynh không nói tiếng Anh. Một nụ cười, một lời cảm ơn đơn giản là đủ để tạo thiện cảm; phần trao đổi chi tiết có người hỗ trợ.
Con về hát tiếng Anh mà ba mẹ không hiểu: làm gì?
Đây là cảnh rất quen: con hát say sưa một bài tiếng Anh, làm động tác, rồi nhìn ba mẹ chờ phản ứng. Ba mẹ không hiểu lời vẫn có nhiều cách đáp lại có ích:
- Khen nỗ lực và niềm vui: "Con hát hay quá, con làm động tác giống cô dạy phải không?" Con cần ba mẹ thấy và vui cùng, không cần ba mẹ hiểu từng từ.
- Nhờ con dạy lại: "Bài này nói về gì vậy con? Dạy mẹ động tác với." Con được làm người dạy, kể về bài hát bằng tiếng Việt, và tự tin hơn.
- Xin giáo viên tên bài hát của tuần: nhiều trường gửi sẵn. Ba mẹ tìm bài đó, bật lúc chơi hay lúc đi xe, hát theo giai điệu dù không thuộc lời.
- Hát sai cũng không sao: con sửa ba mẹ là một niềm vui lớn với con. Đừng lo con học phát âm sai từ ba mẹ; con nghe cô ở trường mỗi ngày và nghe bài hát gốc.
- Không bắt con hát lại cho khách: để con tự hát khi con muốn.
Điều ba mẹ truyền cho con trong những khoảnh khắc này không phải tiếng Anh mà là thái độ: ngôn ngữ mới là thứ vui, đáng khoe, được gia đình đón nhận. Thái độ này theo con lâu hơn bất kỳ từ vựng nào.
Nếu ba mẹ muốn tự học thêm một chút để chơi cùng con, mười câu giao tiếp lớp học (chào, cảm ơn, dọn đồ, rửa tay, đến giờ ngủ) là đủ dùng. Nhưng đây là lựa chọn, không phải điều kiện.
Đọc nhận xét về con: những cụm hay gặp và nghĩa của chúng
Một số trường gửi nhận xét có xen tiếng Anh, hoặc giáo viên dùng vài cụm quen trong tin nhắn. Bảng dưới gom những cụm thường gặp ở lớp mầm non để ba mẹ dễ hình dung; cách dùng cụ thể tuỳ trường:
| Cụm hay gặp | Nghĩa trong lớp mầm non | Ba mẹ có thể hỏi thêm |
|---|---|---|
| participates actively | Con tham gia hoạt động tích cực | Con thích nhất hoạt động nào? |
| follows instructions | Con làm theo chỉ dẫn của cô | Con đã hiểu những chỉ dẫn nào bằng tiếng Anh? |
| is still settling in | Con đang trong giai đoạn làm quen | Con còn ngại ở lúc nào trong ngày? |
| quiet but attentive | Con ít nói nhưng chú ý nghe | Con có đáp lại bằng cử chỉ không? |
| shares with friends | Con biết chia sẻ đồ chơi với bạn | Con chơi thân với bạn nào? |
| needs encouragement | Con cần được khích lệ thêm | Ở nhà ba mẹ có thể khích lệ con thế nào? |
Những cụm này mô tả hành vi, không phải điểm số. Nếu nhận xét có chữ nào ba mẹ chưa chắc, hỏi giáo viên Việt; đừng tự đoán theo bản dịch máy mà lo lắng, vì nhiều cụm trong giáo dục mầm non mang nghĩa nhẹ nhàng hơn bản dịch từng chữ.
Ba mẹ cũng có quyền đề nghị nhận xét bằng tiếng Việt. Một trường song ngữ phục vụ gia đình Việt nên đáp ứng điều này. Lưu lại các bản nhận xét theo tháng cũng giúp ba mẹ thấy con đi từ "đang làm quen" sang "tham gia tích cực" thế nào, mà không cần đọc hiểu từng chữ.
Những việc ở nhà không cần biết tiếng Anh mà vẫn giúp con
Giữ nếp sinh hoạt đều. Ngủ đủ, ăn sáng đủ, đến lớp đúng giờ. Con không mệt, không đói thì tiếp nhận tốt hơn trong cả giờ tiếng Việt lẫn giờ tiếng Anh. Với bé vừa chuyển trường, nếp đều đặn giúp con thấy an toàn.
Hỏi chuyện lớp mỗi ngày. Bằng tiếng Việt, cụ thể: "Hôm nay cô giáo tiếng Anh cho cả lớp chơi trò gì?" "Giờ ăn con ngồi với ai?" Con kể được về giờ tiếng Anh bằng tiếng Việt là con đã hiểu khá nhiều những gì diễn ra.
Đọc sách tranh không chữ hoặc sách tiếng Việt. Sách tranh không chữ giúp con kể chuyện theo cách của mình; sách tiếng Việt nuôi vốn từ. Cả hai đều không cần tiếng Anh.
Bật nhạc tiếng Anh thiếu nhi lúc chơi. Ba mẹ không cần hiểu, chỉ cần bật những bài phù hợp tuổi, âm lượng vừa, như nền âm thanh khi con chơi xếp hình, vẽ tranh. Không biến thành giờ học.
Tin con và tin trường. Khi con nói "con không hiểu cô nói gì", đáp "lúc đầu ai cũng vậy, con cứ nhìn cô và các bạn làm theo nhé", rồi báo cho giáo viên Việt. Sự bình tĩnh của ba mẹ là thứ con mượn để bình tĩnh.
Nỗi lo "sau này con hỏi bài mình không biết"
Nỗi lo này nhìn xa hơn mầm non: lên tiểu học, con học tiếng Anh nhiều hơn, có bài tập, ba mẹ có kèm được không. Đây là câu hỏi chính đáng nhưng thuộc giai đoạn sau. Ở mầm non, gần như không có bài về nhà; còn ở tiểu học, việc kèm con học không chỉ là chuyện tiếng Anh mà là chuyện thói quen học, và ba mẹ giúp được ở phần thói quen dù không giỏi môn học.
Thực tế nhiều gia đình không rành tiếng Anh vẫn có con học tốt ở môi trường song ngữ, vì gia đình làm tốt những việc khác: giữ nếp, quan tâm, giao tiếp với trường. Ngược lại, ba mẹ giỏi tiếng Anh mà kèm con quá chặt, biến mỗi buổi tối thành giờ kiểm tra, đôi khi làm con sợ tiếng Anh.
Nếu sau này cần, gia đình có nhiều lựa chọn hỗ trợ: lớp tiếng Anh ngoài giờ, người kèm, ứng dụng học có kiểm soát. Không cần quyết định từ bây giờ. Việc trước mắt là chọn môi trường mầm non hợp với con, và đồng hành bằng những gì ba mẹ có.
Có một điều ba mẹ không rành tiếng Anh làm được rất tốt: cho con thấy việc học một thứ tiếng mới là chuyện bình thường của người lớn. Ba mẹ thử nói một câu chào với cô, nhờ con dạy một từ, cười khi mình nói sai. Con học được rằng không biết thì hỏi, sai thì thử lại, một thái độ quý hơn mọi bài học từ vựng.
Câu hỏi riêng nên mang theo khi đi tư vấn
Gia đình không rành tiếng Anh nên hỏi thêm vài câu mà các gia đình khác có thể bỏ qua. Thứ nhất: thông báo chung của trường (lịch nghỉ, sự kiện, thực đơn) có bằng tiếng Việt không. Thứ hai: nhận xét định kỳ về con có bản tiếng Việt không, ai viết. Thứ ba: buổi họp phụ huynh có phiên dịch hoặc có giáo viên Việt trình bày không.
Thứ tư: nếu ba mẹ cần gặp giáo viên tiếng Anh, trường sắp xếp người hỗ trợ thế nào. Thứ năm: các hoạt động có phụ huynh tham gia (ngày hội, buổi diễn) có phần nào ba mẹ phải nói tiếng Anh không. Câu hỏi cuối nghe nhỏ nhưng giúp ba mẹ thoải mái khi đến trường, và con thấy ba mẹ tự tin ở nơi con học.
Không trường nào đánh giá phụ huynh qua trình độ tiếng Anh. Ba mẹ cứ hỏi bằng tiếng Việt, thẳng và cụ thể. Ghi câu trả lời lại để so khi xem thêm trường khác. Gia đình ở khu Quận 12 cũ tìm hiểu chương trình Sang Ngang của Global Star School có thể đặt đúng những câu này khi để lại thông tin tư vấn trên trang.
Câu hỏi thường gặp
Ba mẹ không biết tiếng Anh có nên cho con học mầm non song ngữ không?
Có thể, nếu gia đình mong con tiếp xúc tiếng Anh đều đặn và trường có cách làm việc với phụ huynh bằng tiếng Việt. Ở tuổi mầm non, phần tiếng Anh do trường đảm nhận; vai trò gia đình là giữ tiếng Việt, giữ nếp sinh hoạt và quan tâm đến con.
Ba mẹ phát âm tiếng Anh sai có làm con học sai theo không?
Ít đáng lo, vì con nghe giáo viên và bài hát gốc mỗi ngày ở trường. Tuy vậy, ba mẹ không cần cố nói tiếng Anh với con. Hát theo giai điệu, nhờ con dạy lại là đủ vui; phần trò chuyện chính ở nhà nên bằng tiếng Việt.
Làm sao biết con học tiếng Anh ở lớp có tiến bộ không khi mình không hiểu?
Hỏi giáo viên Việt những câu cụ thể: con hiểu chỉ dẫn nào, con tham gia hoạt động nào, con có đáp lại không. Ở nhà, để ý con có kể về giờ tiếng Anh bằng tiếng Việt, có hát, có chơi đóng vai lớp học không. Đó là dấu hiệu con đang tiếp nhận.
Giáo viên nước ngoài nhắn tin bằng tiếng Anh thì trả lời thế nào?
Với tin ngắn, dùng công cụ dịch để hiểu ý chính và trả lời đơn giản. Với chuyện quan trọng như sức khoẻ hay hành vi của con, nên hỏi lại qua giáo viên Việt chủ nhiệm để chắc chắn hiểu đúng. Hỏi trường từ đầu về kênh liên lạc bằng tiếng Việt.
Có nên tự học tiếng Anh để theo con không?
Không bắt buộc. Nếu ba mẹ thích, học vài câu giao tiếp lớp học để chơi cùng con là đủ và vui. Điều quan trọng hơn là thời gian trò chuyện bằng tiếng Việt, đọc sách và giữ nếp sinh hoạt cho con.
Con có thấy xấu hổ vì ba mẹ không nói tiếng Anh không?
Trẻ mầm non hiếm khi nghĩ như vậy, nhất là khi ba mẹ đón nhận tiếng Anh của con bằng niềm vui. Nhờ con dạy lại một bài hát thường làm con tự hào. Thái độ thoải mái của ba mẹ quan trọng hơn trình độ tiếng Anh.