Chơi đóng vai “đi học” ở nhà là cách để bé tập trước khung một ngày ở trường song ngữ: chào cô, cất cặp, ngồi vòng tròn, hát, rửa tay, ăn, chơi, chia tay và được đón. Mỗi lần chỉ năm đến mười phút, dùng gấu bông làm học trò, ba mẹ và bé thay nhau làm cô, xen vài câu tiếng Anh đã quen.
Trò chơi làm được điều mà lời giải thích khó làm: cho bé trải qua trước những khoảnh khắc sẽ gặp, trong một không gian an toàn, nơi bé được quyền làm chủ. Khi bé làm cô và bảo gấu bông “sit down, please”, bé không còn là người bị đặt vào tình huống lạ mà là người điều khiển nó.
Bài này hướng dẫn dựng trò với đồ có sẵn trong nhà, một kịch bản mẫu, cách đưa tiếng Anh vào tự nhiên, cách dùng trò để tập phần chia tay, và biến thể cho từng độ tuổi.
Vì sao trò đóng vai giúp bé bớt lo khi sang trường mới?
Trẻ mầm non hiểu thế giới qua chơi. Những gì bé đã chơi qua nhiều lần trở nên dễ đoán, và dễ đoán thì bớt sợ. Một bé chưa từng thấy lớp song ngữ chỉ có thể tưởng tượng mơ hồ; một bé đã chơi “đi học” mười lần trong phòng khách có hẳn một kịch bản trong đầu: đến lớp, chào cô, ngồi xuống, hát, rồi mẹ đến đón.
Trò đóng vai còn cho bé cơ hội nói ra nỗi lo mà bé chưa biết cách diễn đạt. Có bé cho con gấu khóc mãi không chịu nín, có bé cho con thỏ bị bạn giành đồ chơi. Ba mẹ quan sát những chi tiết này để biết con đang lo điều gì, rồi trong trò chơi tìm cách “giải quyết” cùng bé: cô dỗ gấu, cô giúp thỏ lấy lại đồ chơi.
Với bước sang trường song ngữ, trò chơi có thêm một vai trò: cho bé thử nói vài câu tiếng Anh mà không ai chấm điểm. Khi đóng vai cô, bé bắt chước giọng cô, dùng những câu đã nghe, và thường rất thích thú. Đó là lúc bé nói tiếng Anh tự nhiên nhất.
Chuẩn bị gì để dựng một lớp học nhỏ trong nhà
Không cần mua đồ chơi mới. Những thứ có sẵn trong nhà là đủ, miễn bé thấy đó là “lớp học” của mình:
- Học trò: ba bốn con gấu bông, búp bê hoặc ô tô đồ chơi bé thích. Đặt tên cho từng bạn để trò chơi sinh động hơn.
- Chỗ ngồi vòng tròn: vài chiếc gối hoặc khăn trải trên sàn, xếp thành vòng.
- Cặp sách nhỏ: túi vải, hộp giày, bất cứ thứ gì để “cất cặp”.
- Bồn rửa giả: một cái chậu nhỏ hoặc chỉ cần làm động tác, không cần nước thật.
- Bữa xế: bánh quy, miếng trái cây thật hoặc đồ chơi nấu ăn.
- Chuông hoặc bài hát báo giờ: lắc chuông, vỗ tay hoặc hát một câu để chuyển hoạt động, giống cách cô ra hiệu trong lớp.
- Một chiếc mũ hoặc khăn “của cô”: ai đội là người làm cô. Chi tiết nhỏ này giúp bé hiểu rõ khi nào mình đang đóng vai.
Giữ góc lớp học cố định trong những tuần chuẩn bị, ví dụ một góc phòng khách. Bé quen chỗ chơi sẽ tự đến đó khi muốn chơi tiếp. Sau mỗi lần chơi, cùng bé dọn đồ, nói “tidy up”, coi như kết thúc buổi học.
Kịch bản mẫu một buổi “đi học” mười phút
Kịch bản dưới là khung cơ bản. Ba mẹ đóng vai cô trong vài lần đầu để bé xem mẫu, sau đó để bé làm cô. Tiếng Anh chỉ xen vào những chỗ đã quen, còn lại nói tiếng Việt:
- Đến lớp: mẹ dắt gấu đến, cô chào “good morning”, gấu cất cặp. Mẹ nói tạm biệt và rời đi vài bước.
- Vòng tròn buổi sáng: cô nói “sit down, please”, các bạn ngồi vòng, cả lớp hát bài chào buổi sáng.
- Điểm danh: cô gọi tên từng bạn, bạn giơ tay. Có thể thêm “here” khi được gọi.
- Hoạt động: cả lớp chơi xếp khối, vẽ, hoặc hát một bài có động tác.
- Rửa tay và ăn xế: cô nói “wash your hands”, các bạn rửa tay, rồi ăn bánh.
- Dọn dẹp: cô nói “tidy up”, cả lớp cất đồ.
- Đón về: mẹ quay lại, gấu chạy ra ôm mẹ, cô nói “bye bye, see you tomorrow”.
Mười phút là đủ cho bé ba bốn tuổi; bé năm sáu tuổi có thể chơi lâu hơn nếu thích. Không cần đi đủ bảy bước mỗi lần. Có hôm bé chỉ muốn chơi phần ăn xế, cứ để bé chơi phần ấy.
Phần quan trọng nhất là bước cuối: mẹ quay lại đón. Mỗi lần chơi, bé thấy lại rằng chia tay rồi sẽ được đón.
Dùng trò chơi để tập phần chia tay buổi sáng
Khoảnh khắc khó nhất của nhiều bé khi đổi trường là lúc ba mẹ quay đi ở cửa lớp. Trò đóng vai cho phép tập trước khoảnh khắc ấy nhiều lần. Ba mẹ có thể cho một con gấu khóc khi mẹ gấu về, rồi hỏi bé: “Bạn gấu khóc rồi, cô làm gì nhỉ?” Bé thường đề xuất ôm gấu, cho gấu cầm đồ chơi, hát cho gấu nghe.
Những cách dỗ bé nghĩ ra cho gấu thường chính là những cách bé muốn được dỗ. Ba mẹ ghi nhớ và kể lại với giáo viên khi bé sang trường: “Con thích được cầm một món đồ chơi khi buồn” hay “con nín nhanh khi được hát”.
Cũng nên tập một nghi thức chia tay ngắn và cố định trong trò chơi: ôm một cái, đập tay, nói “bye bye, see you”, rồi đi. Khi đến trường thật, ba mẹ dùng đúng nghi thức ấy. Nghi thức quen giúp bé biết chia tay sắp kết thúc, và tránh cảnh ba mẹ đứng mãi ở cửa khiến bé càng khó buông.
Không nên chơi phần chia tay theo kiểu doạ, ví dụ “mẹ đi luôn không về”. Trò chơi luôn kết thúc bằng việc được đón.
Biến thể theo độ tuổi
Cùng một trò chơi, mỗi độ tuổi cần cách chơi khác. Bảng dưới gợi ý điều chỉnh:
| Độ tuổi | Cách chơi | Tiếng Anh dùng được | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Khoảng 2–3 tuổi | Ba mẹ làm cô, bé làm học trò cùng gấu; chỉ hai ba bước | “Hello”, “bye bye”, một bài hát ngắn | Ngắn, ba bốn phút; nhiều ôm ấp |
| Khoảng 3–4 tuổi | Thay nhau làm cô; đủ các bước chào, hát, ăn, đón | Ba bốn câu sinh hoạt quen | Cho bé đặt tên các bạn gấu |
| Khoảng 4–5 tuổi | Bé làm cô là chính; thêm tình huống như bạn khóc, bạn giành đồ | Năm sáu câu, thêm “help, please” | Hỏi bé cô sẽ giải quyết thế nào |
| Khoảng 5–6 tuổi | Bé tự dựng kịch bản, có thể có cô Việt và cô nước ngoài | Câu sinh hoạt và câu xin điều cần | Bé lớn có thể hỏi nhiều về trường thật, trả lời thẳng |
Bé năm sáu tuổi sang trường muộn thường nhạy cảm với chuyện không hiểu bạn bè nói gì. Trong trò chơi, có thể cho một bạn gấu “mới đến, chưa biết tiếng Anh”, rồi cả lớp giúp bạn ấy. Bé thấy rằng việc chưa biết là bình thường và có người giúp.
Đưa tiếng Anh vào trò chơi mà không làm hỏng trò chơi
Tiếng Anh trong trò đóng vai nên giống gia vị, không phải món chính. Một buổi chơi mười phút có thể chỉ có năm sáu câu tiếng Anh, toàn là những câu bé đã nghe ở các tuần trước: chào buổi sáng, ngồi xuống, rửa tay, dọn dẹp, tạm biệt. Phần còn lại, cô trong trò chơi nói tiếng Việt, kể chuyện, dỗ dành, đùa với các bạn gấu.
Khi bé làm cô, bé thường tự bắt chước những câu tiếng Anh ba mẹ đã dùng. Phát âm có thể ngộ nghĩnh, có thể sai, có thể trộn với tiếng Việt kiểu “các bạn sit down đi”. Ba mẹ đóng vai học trò thì cứ làm theo lệnh của “cô”, không sửa, không cười chê. Lúc này bé đang tự tin dùng tiếng Anh, và sự tự tin ấy quý hơn một câu nói đúng.
Ba mẹ có thể thêm một chi tiết nhỏ cho vui: “cô” lắc chuông rồi nói “circle time”, cả lớp gấu chạy vào vòng tròn. Lần sau bé nghe cụm từ ấy ở lớp thật sẽ nhớ ngay đến trò chơi ở nhà. Nhưng chỉ thêm khi bé đã quen các câu cũ; thêm nhiều câu mới trong một buổi chơi dễ biến trò chơi thành giờ học.
Nếu có anh chị lớn hơn đã học tiếng Anh, có thể để anh chị làm “cô nói tiếng Anh” còn ba mẹ làm “cô nói tiếng Việt”. Bé nhỏ thường rất hứng thú khi thấy anh chị đóng vai cô.
Những lỗi hay gặp khi chơi đóng vai
Biến trò chơi thành giờ học. Ba mẹ đóng vai cô nhưng lại dạy từ, hỏi bài, sửa phát âm. Bé nhận ra ngay đây không còn là trò chơi. Giữ tiếng Anh ở mức vài câu quen, phần còn lại là chơi.
Cô trong trò chơi quá nghiêm. Nếu cô trong trò chơi hay mắng, bé có thể nghĩ cô ở trường mới cũng vậy. Cô trong trò chơi nên vui, hay dỗ, hay khen.
Không cho bé làm cô. Phần giá trị nhất là khi bé được điều khiển trò chơi. Ba mẹ nên chuyển vai sau vài lần đầu.
Chơi lúc bé mệt. Bé buồn ngủ hay đói sẽ không hứng thú, và trò chơi dễ kết thúc bằng nước mắt. Chọn lúc bé tỉnh táo, ví dụ sau bữa xế.
Kết thúc mà không có phần đón. Nếu phải dừng giữa chừng, vẫn cho “mẹ gấu đến đón” trước khi cất đồ.
Mang trò chơi sang những ngày đầu ở trường thật
Khi bé đã đi học, trò đóng vai vẫn hữu ích theo chiều ngược lại: bé kể lại ngày ở trường bằng cách chơi. Ba mẹ để bé làm cô và quan sát bé “dạy” gấu những gì. Nhiều bé không trả lời câu hỏi “hôm nay ở trường thế nào” nhưng lại diễn lại rất chi tiết khi chơi.
Qua trò chơi, ba mẹ biết được bé đã nghe những câu tiếng Anh mới nào, bé thích hoạt động gì, có chuyện gì làm bé không vui. Những gì cần trao đổi với giáo viên, ba mẹ ghi lại và hỏi qua kênh liên lạc của lớp.
Sau vài tuần, khi bé đã quen trường, trò chơi tự nhiên thưa dần. Đó là dấu hiệu tốt: bé không cần tập trước nữa vì đã có trải nghiệm thật.
Có một điều ba mẹ nên chuẩn bị tinh thần: trong những ngày đầu ở trường thật, có bé chơi lại phần chia tay rất nhiều lần, cho gấu khóc mãi. Đó là cách bé xử lý cảm xúc của chính mình. Ba mẹ cứ chơi cùng, để cô trong trò chơi dỗ gấu, để mẹ gấu quay lại đón. Khi bé thấy ổn hơn ở trường, phần khóc trong trò chơi cũng ngắn dần. Nếu thấy bé chơi lại cảnh buồn kéo dài nhiều tuần, đó là thông tin đáng kể với giáo viên.
Gia đình đang cân nhắc chương trình Sang Ngang của Global Star School có thể để lại thông tin ở mục đăng ký của trang này, ghi tên bé, độ tuổi, trường hiện tại và cơ sở muốn chuyển đến (Hiệp Thành, Thạnh Lộc, Hà Huy Giáp hoặc An Phú Đông). Nhà trường sẽ liên hệ tư vấn lớp chuyển tiếp, việc đối chiếu để giữ học phí như trường cũ và số suất của campus trong học kỳ ba mẹ dự định.
Câu hỏi thường gặp
Bé không chịu chơi đóng vai đi học thì phải làm sao?
Thử đổi cách: để gấu bông “rủ” bé đi học, hoặc ba mẹ tự chơi với gấu trong lúc bé làm việc khác, bé thường sẽ lại gần xem. Có bé thích chơi với ô tô hay khủng long hơn gấu bông. Nếu bé vẫn không thích, không cần ép; bài hát và câu sinh hoạt vẫn đủ để chuẩn bị.
Nên chơi đóng vai bao nhiêu lần trước khi bé sang trường?
Ba bốn lần mỗi tuần, mỗi lần năm đến mười phút, trong hai ba tuần trước ngày sang là vừa. Bé thích thì có thể chơi nhiều hơn. Không cần chơi mỗi ngày; quan trọng là bé có vài lần trải qua trọn khung một ngày ở trường, đặc biệt là phần chia tay và được đón.
Có nên đóng vai cô giáo nước ngoài trong trò chơi không?
Có thể, nhất là với bé bốn tuổi trở lên. Một người làm cô Việt, một người làm cô nói tiếng Anh, để bé quen với ý trong lớp có hai cô. Cô nói tiếng Anh trong trò chơi nên vui vẻ, dùng nhiều cử chỉ, giống cách giáo viên thật giao tiếp với bé mới.
Trò chơi có làm bé lo hơn khi nhắc nhiều đến việc đi học không?
Thường là không, nếu trò chơi vui và luôn kết thúc bằng phần được đón. Nếu bé tỏ ra lo lắng hơn, ví dụ khóc khi chơi phần chia tay, giảm bớt phần đó, tăng phần vui như hát, ăn xế, và trò chuyện thêm với bé về điều bé lo.
Anh chị lớn có thể chơi đóng vai cùng em không?
Rất nên. Bé nhỏ thường thích bắt chước anh chị, và anh chị đã đi học có thể kể những chuyện thật ở trường. Ba mẹ chỉ cần nhắc anh chị giữ trò chơi vui, không doạ em về chuyện cô mắng hay bạn bắt nạt.