Bé vừa sang trường mới nên bắt đầu lớp năng khiếu khi đã quen nếp lớp chính, chọn đúng một môn theo sở thích bé đã bộc lộ ở nhà và ở lớp, học một buổi mỗi tuần, rồi xem bé có vui không trước khi thêm. Môn phù hợp là môn bé muốn quay lại, không phải môn được nhiều người khen.
Trong hệ thống trường, các lớp năng khiếu có thể gom thành bốn nhóm: nghệ thuật như vẽ, đàn organ; vận động như võ Vovinam, nhảy; tư duy như toán tư duy; và trình diễn như catwalk cho bé thích sân khấu. Ba mẹ không cần biết hết từng môn mới chọn được, chỉ cần nhìn kỹ con mình.
Phần dưới giúp ba mẹ đọc sở thích của bé, đối chiếu với từng nhóm môn, quyết thời điểm bắt đầu, và biết lúc nào nên đổi môn hay dừng.
Năng khiếu ở tuổi mầm non nên hiểu thế nào
Ở tuổi ba đến sáu, "năng khiếu" chưa phải tài năng đã định hình. Phần nhiều là hứng thú: bé thích tô màu hơn xếp hình, thích chạy nhảy hơn ngồi yên, thích bấm phím đàn đồ chơi hơn đọc truyện. Hứng thú đó có thể đổi theo tháng, và việc đổi là chuyện bình thường của trẻ nhỏ.
Vì vậy lớp năng khiếu ở tuổi này có nhiệm vụ chính là cho hứng thú một chỗ để lớn, chứ không phải đào tạo bé thành người vẽ giỏi hay võ sĩ. Lợi ích đi kèm là có thật: bé tập tập trung lâu hơn một chút, phối hợp tay chân tốt hơn, quen làm việc theo nhóm, tự tin khi được khen đúng cố gắng. Nhưng các lợi ích đó đến từ việc bé được tham gia vui vẻ đều đặn, không đến từ việc học nhiều môn hay học sớm.
Hiểu như vậy giúp ba mẹ tránh hai cái bẫy. Bẫy thứ nhất là đăng ký theo phong trào, thấy nhiều bạn học môn nào thì cho con học môn đó. Bẫy thứ hai là coi lớp năng khiếu như cuộc đua, so con với bạn cùng lớp xem ai vẽ đẹp hơn, ai đánh đàn được bài dài hơn. Cả hai bẫy đều làm mất phần vui, là phần quan trọng nhất ở tuổi này.
Bốn nhóm môn năng khiếu và bé nào thường hợp
Bảng dưới gợi ý cách đối chiếu sở thích quan sát được với từng nhóm môn. Đây là gợi ý để bắt đầu, không phải kết luận về con:
| Nhóm môn | Ví dụ môn | Dấu hiệu bé có thể hợp | Điều nên lưu ý |
|---|---|---|---|
| Nghệ thuật | Vẽ tranh, đàn organ | Bé hay tự tô vẽ, thích màu sắc, hay gõ nhịp, hát theo, ngồi được với một việc khá lâu | Không chấm bức vẽ đẹp hay xấu; khen sự thử nghiệm |
| Vận động | Võ Vovinam, nhảy | Bé nhiều năng lượng, thích leo trèo, nhún nhảy theo nhạc, hay bắt chước động tác | Hỏi về an toàn, khởi động, sức của bé theo tuổi |
| Tư duy | Toán tư duy | Bé thích đếm, xếp theo màu, theo cỡ, giải câu đố hình | Học qua đồ vật và trò chơi, không thành bài tập giấy |
| Trình diễn | Catwalk, biểu diễn | Bé thích làm người mẫu trước gương, thích được nhìn, thích mặc đồ, diễn lại chuyện | Bé nhút nhát vẫn có thể thử, nhưng không ép lên trước đám đông |
Một bé có thể hợp nhiều nhóm. Khi phân vân, ưu tiên môn bé tự làm nhiều nhất lúc rảnh ở nhà, vì đó là hứng thú không do ai gợi ý. Cũng đừng xếp bé vào một khuôn quá sớm: bé hiếu động vẫn có thể ngồi rất lâu bên giấy vẽ, bé trầm vẫn có thể mê nhảy.
Đọc sở thích thật của bé trước khi chọn
Quan sát bé chơi tự do một tuần. Không gợi ý, không bày sẵn, chỉ ghi lại bé chọn làm gì khi rảnh: lấy bút màu, mở nhạc nhảy, xếp khối, hay kéo ba mẹ chơi trò đuổi bắt. Một tuần đủ để thấy xu hướng.
Hỏi cô lớp chính. Cô thấy bé trong giờ hoạt động góc, giờ âm nhạc, giờ vận động. Cô thường nhận ra bé hào hứng ở hoạt động nào, ngồi lâu ở góc nào, mà ở nhà ba mẹ chưa thấy.
Hỏi chính bé bằng lựa chọn cụ thể. Thay vì hỏi "con muốn học gì", có thể hỏi "con thích đi học vẽ hay đi học nhảy". Bé nhỏ trả lời câu có hai lựa chọn dễ hơn câu mở.
Cho bé xem hoặc học thử một buổi nếu được. Nhiều nơi có buổi học thử hoặc cho xem một buổi học. Phản ứng của bé sau buổi đó, vui hay mệt, muốn quay lại hay không, là thông tin quý hơn mọi lời giới thiệu.
Tách mong muốn của ba mẹ khỏi sở thích của bé. Ba mẹ có quyền mong con học một môn nào đó, ví dụ võ để khoẻ, đàn để có tai nhạc. Mong muốn đó không sai, chỉ cần gọi đúng tên: đây là điều ba mẹ muốn. Khi bé chưa hứng thú, có thể để môn đó chờ, gợi lại sau vài tháng, thay vì đăng ký rồi kéo bé đi.
Khi nào bé vừa sang ngang nên bắt đầu lớp năng khiếu
Nguyên tắc chung của mục này cũng áp dụng ở đây: chờ bé quen nếp lớp chính trước. Dấu hiệu quen nếp thường là sáng đi học không còn khóc kéo dài, ăn ngủ trở lại gần như trước, chiều về kể được vài chuyện ở lớp. Khi các dấu hiệu đó đã có, thêm một lớp năng khiếu giống như thêm một niềm vui, không phải thêm một thử thách.
Thời điểm trong tuần cũng cần tính. Buổi năng khiếu ngay sau giờ học chính, khi bé đã ở trường cả ngày, có thể làm một số bé mệt. Bé nhỏ hơn hoặc bé ngủ trưa ít có thể hợp với buổi sáng cuối tuần hơn. Hỏi nhà trường về các khung giờ có sẵn và chọn khung bé còn sức.
Với bé năm, sáu tuổi sắp vào lớp một, ba mẹ hay muốn tranh thủ cho con học thêm nhiều thứ. Nhưng năm cuối mầm non cũng là năm bé cần thời gian chơi tự do, chơi với bạn, để bước vào tiểu học với tâm thế vui. Một lớp năng khiếu bé thích thường có ích hơn ba lớp bé phải đi. Còn với bé nhỏ, khoảng hai, ba tuổi, sức chú ý ngắn và giấc ngủ còn quan trọng, nên ba mẹ hỏi kỹ xem môn đó có nhóm dành riêng cho tuổi của bé không, buổi học dài bao lâu, có xen giờ nghỉ không.
Một ví dụ giả định: chọn lớp cho một bé vừa sang ngang
Bé Su năm tuổi, vừa sang ngang vào lớp lá song ngữ ở một campus gần nhà. Ở trường cũ Su không học năng khiếu nào. Mẹ Su đọc giới thiệu thấy có sáu môn, hơi phân vân giữa toán tư duy vì Su sắp vào lớp một, và võ vì nghe nói rèn kỷ luật. Mẹ quyết định chưa đăng ký gì trong những tuần đầu, chỉ để ý xem Su làm gì lúc rảnh.
Sau khoảng một tháng, mẹ nhận ra Su gần như tối nào cũng mở nhạc rồi nhảy theo, còn bày cả em gái cùng nhảy. Cô lớp chính cũng kể giờ âm nhạc Su là bé hăng nhất. Toán tư duy thì Su chỉ hứng thú khi được chơi với đồ vật, ngồi lâu là bỏ đi. Mẹ hỏi Su: con thích đi học nhảy hay học võ. Su chọn nhảy ngay.
Mẹ đăng ký một buổi nhảy mỗi tuần vào sáng thứ bảy, khi Su còn sức. Hai buổi đầu Su đứng sau cùng, buổi thứ ba bắt đầu theo được động tác. Mẹ không hỏi Su học được mấy bài, chỉ hỏi hôm nay vui không. Võ và toán tư duy để lại, có thể thử sau. Ví dụ này không nói nhảy tốt hơn toán tư duy; nó chỉ cho thấy cách nhìn vào chính bé trước khi nhìn vào danh sách môn.
Bắt đầu từ một lớp và đổi khi bé không hợp
Cách làm đơn giản nhất là bắt đầu đúng một môn, một buổi mỗi tuần. Cho bé vài tuần để làm quen cô, quen bạn, quen cách học, vì buổi đầu bé ngại là chuyện thường. Sau đó ba mẹ nhìn lại: bé có muốn đi không, về có kể chuyện lớp không, có tự làm lại điều đã học ở nhà không.
Nếu sau một thời gian hợp lý bé vẫn không hứng thú, đổi môn không phải là thất bại. Trẻ mầm non đang khám phá, và biết bé không thích gì cũng là một kết quả. Điều cần tránh là ép bé đi tiếp chỉ vì đã đóng phí, hay vì sợ bé "bỏ dở là thành thói quen". Ở tuổi này, ép theo một môn bé ghét thường dạy bé ghét luôn việc học thêm.
Khi muốn thêm môn thứ hai, hãy đặt câu hỏi ngược lại: lịch tuần của bé còn bao nhiêu buổi chiều trống để chơi tự do, ở nhà, đi công viên? Nếu câu trả lời là gần như không còn, thì dù bé có thích, cũng nên chờ. Bài về lịch tuần của bé trong cùng mục có cách đếm cụ thể.
Trước khi đăng ký, ba mẹ nên hỏi rõ khoá học kéo dài bao lâu và có thể đổi sang môn khác giữa chừng không. Biết trước đường lui giúp ba mẹ bình tĩnh hơn khi bé ngại vài buổi đầu, không vội kết luận bé không hợp, cũng không cố giữ bé ở lại chỉ vì sợ phí đã đóng.
Ba mẹ đồng hành với lớp năng khiếu ở nhà
Bé học vẽ về nhà muốn khoe tranh, bé học nhảy muốn biểu diễn lại cho cả nhà xem. Đó là lúc ba mẹ có thể làm nhiều nhất bằng những việc rất nhỏ: dừng tay xem, hỏi bé vẽ gì, khen một chi tiết cụ thể như "con chọn màu xanh này đẹp ghê", thay vì một câu chung chung "giỏi quá".
Không cần mua nhiều dụng cụ đắt tiền hay bắt bé luyện thêm ở nhà. Một xấp giấy, hộp bút màu, góc trống để nhảy theo nhạc đã đủ. Với môn như đàn organ, nếu nhà chưa có đàn, ba mẹ có thể hỏi cô xem giai đoạn đầu có cần luyện ở nhà không trước khi mua sắm.
Cũng nên để ý sức của bé trong ngày có lớp. Nếu tối hôm đó bé quấy hơn thường lệ, ngủ sớm bất thường hay sáng hôm sau mệt, có thể giờ học chưa hợp, hoặc bé đang có quá nhiều việc trong ngày. Điều chỉnh khung giờ đôi khi giải quyết được mà không cần bỏ môn. Cuối cùng, nên hỏi nhà trường cách lớp năng khiếu báo về tiến bộ của bé. Ở tuổi mầm non, nhận xét bằng lời về những gì bé thích, những gì bé đã thử, những lúc bé tự tin hơn có giá trị hơn mọi bảng xếp loại. Nếu có buổi biểu diễn cuối khoá, coi đó là dịp vui của bé, không phải kỳ thi.
Nếu ba mẹ đang tính cho con sang ngang và muốn biết campus mình chọn có những dịch vụ nào đi kèm, có thể để lại thông tin ở mục đăng ký của trang: tên bé, độ tuổi, trường bé đang học, campus muốn chuyển đến và ghi chú điều đang băn khoăn. Đội tư vấn của Global Star School sẽ liên hệ, nói rõ phần nào thuộc lớp chính, phần nào là lựa chọn thêm, và ba mẹ không cần quyết định gì ngay trong cuộc gọi đầu.
Câu hỏi thường gặp
Bé mấy tuổi thì nên cho học lớp năng khiếu?
Nhiều lớp năng khiếu mầm non nhận bé từ khoảng hai, ba tuổi, nhưng tuổi không quan trọng bằng sự sẵn sàng. Bé hợp khi đã quen đi học, có hứng thú rõ với một hoạt động và vẫn còn sức sau giờ học chính. Ba mẹ nên hỏi nhà trường về nhóm tuổi của từng môn.
Nên cho bé học một hay nhiều lớp năng khiếu cùng lúc?
Nên bắt đầu từ một lớp bé thích, một buổi mỗi tuần, nhất là khi bé vừa chuyển trường. Sau vài tuần, nếu bé vui và lịch tuần vẫn còn thời gian chơi tự do, mới cân nhắc thêm. Học nhiều môn một lúc dễ làm bé mệt và khó biết bé thật sự thích gì.
Bé nhút nhát có nên học nhảy hay trình diễn không?
Có thể, nếu bé tỏ ra thích. Nhiều bé nhút nhát với người lạ nhưng lại vui khi được nhảy theo nhạc. Điều quan trọng là cô không ép bé lên trước nhóm khi bé chưa sẵn sàng, và ba mẹ không biến buổi biểu diễn thành áp lực.
Bé hiếu động nên học môn gì?
Bé nhiều năng lượng thường hợp với môn vận động như võ hoặc nhảy, nơi năng lượng được dùng đúng chỗ và có quy tắc rõ. Tuy vậy, hiếu động không có nghĩa bé không thích vẽ hay đàn; ba mẹ vẫn nên quan sát bé chơi tự do trước khi chọn.
Bé học năng khiếu một thời gian rồi chán thì làm sao?
Hỏi bé và hỏi cô xem điều gì làm bé chán: bài học, bạn trong nhóm, giờ học hay sức của bé. Nếu điều chỉnh nhỏ không giúp được, đổi sang môn khác hoặc tạm dừng là hợp lý. Ép bé đi tiếp môn bé không thích thường làm bé ghét việc học thêm.
Có cần mua dụng cụ cho bé luyện ở nhà không?
Giai đoạn đầu thường chưa cần. Giấy, bút màu, một góc trống để nhảy là đủ. Với môn cần nhạc cụ, ba mẹ nên hỏi cô xem bé có cần luyện ở nhà không trước khi mua, vì nhiều bé còn đang thử xem mình có thích môn đó lâu dài không.