Khi ông bà lo cháu học trường song ngữ, ba mẹ nên nghe cho rõ từng nỗi lo trước khi giải thích: ông bà sợ cháu quên tiếng Việt, ngại quãng đường mới, lo chuyện chi tiêu hay đơn giản là không quen cô giáo nước ngoài. Mỗi nỗi lo có một cách trả lời riêng, và cách hiệu quả nhất thường là mời ông bà cùng đi xem trường.
Ở nhiều gia đình TP.HCM, ông bà là người đưa cháu đi học buổi sáng, đón cháu buổi chiều, trông cháu những ngày cháu ốm. Ông bà gặp cô giáo nhiều hơn ba mẹ, biết cháu ăn gì, ngủ ra sao. Vì vậy, khi gia đình tính chuyện cho cháu sang trường song ngữ, ông bà không chỉ là người được báo tin, mà là người cùng gánh phần việc mỗi ngày.
Bài viết gợi ý cách nghe, cách trò chuyện và cách chia lại việc để ông bà thấy mình được tôn trọng, đồng thời quyết định của gia đình vẫn đi đúng hướng.
Ông bà thường lo những điều gì khi cháu sang trường song ngữ?
Sợ cháu quên tiếng Việt, nói lơ lớ. Đây là nỗi lo ba mẹ hay nghe nhất từ ông bà. Ông bà nghe chuyện những đứa trẻ nói tiếng Anh nhiều hơn tiếng Việt và sợ cháu mình cũng vậy, rồi một ngày cháu không trò chuyện được với ông bà nữa.
Ngại quãng đường và giờ giấc mới. Trường cũ ở đầu hẻm, đi bộ cũng tới. Trường mới phải đi xe qua một đoạn đường đông, giờ đón có thể khác. Với người lớn tuổi, đó là một thay đổi thật.
Lo chi tiêu. Ông bà lớn lên trong thời mà học là học trường gần nhà, nên nghe chữ "song ngữ" thường nghĩ ngay tới tốn kém, và lo con cái phải gồng gánh.
Không quen cô giáo nước ngoài. Ông bà không nói được tiếng Anh, lo không trao đổi được với cô, không biết cháu ở lớp ra sao.
Thấy cháu đang ổn, đổi làm gì. Ông bà quý cô giáo cũ, quen các phụ huynh ở cổng trường. Việc đổi trường với ông bà có khi là mất đi một nhịp sống quen, những câu chào hỏi mỗi chiều, chỗ ngồi chờ cháu quen thuộc dưới gốc cây trước cổng.
Sợ mình bị gạt ra ngoài. Nỗi lo này ít khi được nói thành lời. Ông bà thấy con cái quyết chuyện học của cháu theo những tiêu chí mình không rành, như chương trình, phương pháp, giáo viên nước ngoài, và lặng lẽ cảm thấy ý kiến của mình không còn được cần đến. Nhận ra nỗi lo này giúp ba mẹ biết cuộc trò chuyện cần sự tôn trọng nhiều hơn là thông tin.
Nghe trước, giải thích sau: cách mở đầu cuộc trò chuyện
Sai lầm hay gặp là ba mẹ mở đầu bằng một bài thuyết trình: trường mới có giáo viên nước ngoài, có chương trình quốc tế, các nhà xung quanh đều cho con học. Ông bà nghe xong thấy mình bị đặt trước một việc đã rồi, và phản ứng tự nhiên là phản đối. Cuộc trò chuyện trở thành tranh luận, ai cũng cố đúng.
Cách mở đầu dễ hơn là kể cho ông bà nghe ba mẹ đang tính gì và vì sao, rồi hỏi thẳng: "Ông bà thấy chuyện này có gì lo không?". Sau đó lắng nghe hết, không chen ngang, không vội trả lời. Ghi lại từng nỗi lo, kể cả những điều nghe có vẻ nhỏ. Khi ông bà thấy mình được hỏi thật, phần lớn sẽ nói thật, và lúc đó ba mẹ mới biết mình cần trả lời câu gì.
Cũng nên chọn lúc nói chuyện. Không nói vào giờ cơm khi ai cũng mệt, không nói trước mặt cháu, không nói qua điện thoại nếu được. Một buổi tối thong thả, có tách trà, chỉ người lớn với nhau, thường giúp câu chuyện đi xa hơn. Nếu ông bà nội và ông bà ngoại cùng tham gia chăm cháu, ba mẹ nên nói với cả hai bên, tránh để một bên nghe qua lời kể lại.
Trả lời từng nỗi lo bằng thông tin, không bằng lý lẽ
Mỗi nỗi lo của ông bà nên được trả lời bằng thông tin cụ thể mà ông bà tự kiểm được:
| Nỗi lo của ông bà | Thông tin nên tìm hiểu | Ông bà có thể tự kiểm thế nào |
|---|---|---|
| Cháu quên tiếng Việt | Trường có cô Việt cùng lớp không, giờ nào học tiếng Việt, bé có được nói tiếng Việt không | Nghe các bé trong lớp nói chuyện khi đi xem trường |
| Đường xa, giờ đón khác | Giờ đón trả, chỗ đỗ xe, có đón muộn không, có xe trường không | Cùng đi thử một vòng đúng giờ đón thật |
| Tốn kém | Các khoản cấu thành theo năm, phần được giữ như trường cũ sau khi đối chiếu | Xem bảng chi tiêu ba mẹ đã lập |
| Không nói được với cô nước ngoài | Ai là người liên lạc chính với gia đình, có cô Việt chủ nhiệm không | Gặp cô chủ nhiệm trong buổi tham quan |
| Cháu đang ổn ở trường cũ | Lý do gia đình đổi, mốc xem lại sau khi đổi | Cùng thống nhất dấu hiệu sẽ nhìn sau vài tuần |
Những thông tin này không cần ba mẹ thuyết phục. Chỉ cần đưa ra đúng lúc, để ông bà tự nhìn, tự nghe. Người lớn tuổi thường tin điều mình tận mắt thấy hơn điều được kể lại.
Mời ông bà cùng đi xem trường
Một buổi tham quan có ông bà đi cùng thường thay đổi câu chuyện nhiều hơn mọi lời giải thích ở nhà. Ông bà sẽ nhìn những thứ ba mẹ hay bỏ qua: bếp có sạch không, sân có nắng không, cô có dịu dàng với trẻ không, cổng trường đón trả có trật tự không. Đó cũng chính là những thứ ông bà sẽ gặp mỗi ngày nếu cháu sang học.
Ba mẹ nên báo trước với nhà trường là sẽ có ông bà đi cùng và ông bà là người đưa đón chính. Một trường chu đáo sẽ dành thời gian giới thiệu cô chủ nhiệm, chỉ cho ông bà chỗ đón cháu, giải thích cách nhà trường báo tin cho gia đình. Ông bà nên được hỏi trực tiếp, chẳng hạn cháu ăn ngủ ở trường ra sao, cô báo cho gia đình bằng cách nào khi cháu mệt.
Sau buổi tham quan, đừng hỏi ngay "ông bà thấy được không". Để ông bà có thời gian nghĩ, rồi hỏi một câu cụ thể hơn: "Ông bà thấy chỗ nào yên tâm, chỗ nào còn lo?". Câu hỏi như vậy giúp ông bà nói ra cả điều tốt lẫn điều chưa ổn, và cho ba mẹ biết phải tìm hiểu thêm gì.
Chia lại việc đưa đón cho hợp sức
Nếu trường mới xa hơn hoặc giờ giấc khác, gia đình cần chia lại việc trước khi bắt đầu, không để ông bà tự xoay sở. Một số cách các gia đình hay dùng:
- Ba mẹ đảm nhận buổi sáng trên đường đi làm, ông bà đón buổi chiều khi đường bớt đông.
- Dùng xe đưa đón của trường cho những ngày ông bà mệt hoặc trời mưa lớn, nếu tuyến xe đi qua khu nhà mình.
- Chọn campus nằm gần nhà ông bà hoặc trên đường đi làm của một người, dù không phải campus gần nhà ba mẹ nhất.
- Thống nhất một người dự phòng cho những ngày ông bà bận, đi khám bệnh hay về quê.
- Đăng ký người đón với nhà trường đầy đủ, để ông bà, ba mẹ và người dự phòng đều được nhận cháu đúng quy định.
Điều quan trọng là ông bà không cảm thấy mình bị giao thêm gánh nặng chỉ vì một quyết định của con cái. Nếu sức khoẻ ông bà không cho phép đi xa mỗi ngày, đó là một ràng buộc thật, cần được tính vào lựa chọn campus hoặc thời điểm.
Ông bà giữ tiếng Việt cho cháu: một vai trò quý
Nỗi lo cháu quên tiếng Việt có thể biến thành một vai trò rất đẹp cho ông bà. Ở trường song ngữ, cháu nghe tiếng Anh một phần thời gian trong ngày; ở nhà, chính ông bà là người giữ cho tiếng Việt của cháu đầy đặn: những câu chuyện ngày xưa, câu hát ru, tên các món ăn, cách xưng hô với họ hàng. Đây là thứ không trường nào dạy thay được.
Ba mẹ cứ nói thẳng với ông bà điều này: gia đình cần ông bà giữ phần tiếng Việt cho cháu, và ông bà không cần biết tiếng Anh để làm việc đó. Nhiều ông bà thấy nhẹ lòng hẳn khi hiểu mình không bị gạt ra ngoài việc học của cháu, mà còn có một phần việc riêng quan trọng.
Một điều nên thống nhất: ông bà nói chuyện với cháu bằng tiếng Việt tự nhiên như mọi ngày, không cần cố học vài từ tiếng Anh để nói với cháu. Trẻ nhỏ phân biệt được người nào nói thứ tiếng nào, và một tiếng Việt tròn trịa, giàu từ ngữ từ ông bà là thứ quý hơn vài từ tiếng Anh phát âm chưa chuẩn.
Những tuần đầu: giữ ông bà trong vòng thông tin
Khi cháu đã sang trường mới, ông bà thường là người nhìn thấy cháu sớm nhất sau giờ học: cháu ra cổng vui hay buồn, ăn bữa xế có ngon không, tối về ngủ có giật mình không. Những quan sát này rất quý, nhưng nếu ông bà không có chỗ để kể, chúng dễ biến thành lời than "từ hồi đổi trường thằng bé gầy đi", và cả nhà lại rơi vào tranh luận.
Một cách đơn giản là mỗi tối cả nhà dành vài phút kể cho nhau nghe về cháu: ông bà kể những gì thấy ở cổng trường, ba mẹ kể những gì cô nhắn. Thông tin hai chiều giúp mọi người nhìn cùng một bức tranh. Nếu nhà trường gửi ảnh hoặc nhận xét qua ứng dụng, ba mẹ nên chuyển cho ông bà xem, hoặc cài sẵn để ông bà tự xem nếu ông bà muốn.
Ba mẹ cũng nên dặn trước ông bà những điều bình thường trong giai đoạn đầu: cháu có thể mệt hơn, ngủ sớm hơn, đôi khi nói lẫn vài từ tiếng Anh, có hôm khóc lúc chia tay ở cổng. Biết trước, ông bà sẽ bình tĩnh hơn khi gặp. Những dấu hiệu cần báo ngay cho ba mẹ, như cháu sốt, bỏ ăn nhiều ngày hay sợ hãi một người cụ thể, cũng nên được thống nhất rõ ràng.
Khi ông bà vẫn chưa đồng ý
Có những lúc dù đã nghe kỹ, đã đi xem trường, ông bà vẫn chưa đồng ý. Ba mẹ nên phân biệt: ông bà chưa đồng ý vì một ràng buộc thật, như sức khoẻ không cho phép đưa đón xa, hay vì chưa quen với ý tưởng mới. Với ràng buộc thật, gia đình cần tìm cách khác hoặc chờ. Với chuyện chưa quen, đôi khi thời gian và một mốc xem lại là đủ.
Ba mẹ có thể đề nghị: thử một học kỳ, đến giữa học kỳ cả nhà ngồi lại nhìn cháu ăn ngủ, nói năng, vui buồn ra sao, rồi quyết tiếp. Đề nghị có mốc xem lại thường dễ được chấp nhận hơn một quyết định vĩnh viễn. Dù cuối cùng quyết thế nào, ba mẹ nên cảm ơn ông bà vì đã lo cho cháu; nỗi lo ấy xuất phát từ tình thương, không phải từ sự cản trở.
Nếu gia đình đang tìm hiểu chương trình Sang Ngang của Global Star School, ba mẹ có thể để lại thông tin trên trang này và đề nghị nhà trường sắp lịch tham quan có ông bà cùng đi, ở campus thuận đường đón cháu nhất trong bốn cơ sở Hiệp Thành, Thạnh Lộc, Hà Huy Giáp, An Phú Đông.
Câu hỏi thường gặp
Ông bà sợ cháu học song ngữ sẽ quên tiếng Việt, có đúng không?
Ở tuổi mầm non, trẻ học tiếng Anh ở trường vài giờ mỗi ngày vẫn giữ tiếng Việt tốt nếu ở nhà được nói chuyện, nghe kể chuyện bằng tiếng Việt thường xuyên. Ông bà chính là người giữ phần này hiệu quả nhất, chỉ cần nói chuyện với cháu tự nhiên như mọi ngày.
Ông bà không biết tiếng Anh thì có đưa đón cháu ở trường song ngữ được không?
Được. Trường song ngữ thường có cô Việt chủ nhiệm hoặc nhân viên nói tiếng Việt làm đầu mối liên lạc với gia đình. Ba mẹ nên hỏi trước ai là người trao đổi chính và giới thiệu ông bà với người đó trong buổi tham quan.
Làm sao thuyết phục ông bà đồng ý cho cháu đổi trường?
Thay vì thuyết phục, hãy hỏi ông bà lo điều gì, trả lời từng nỗi lo bằng thông tin cụ thể và mời ông bà cùng đi xem trường. Nếu ông bà vẫn băn khoăn, đề nghị thử một học kỳ có mốc xem lại thường dễ được chấp nhận hơn.
Trường mới xa, ông bà không đưa đón được thì sao?
Gia đình nên chia lại việc: ba mẹ đưa buổi sáng, dùng xe trường nếu có tuyến phù hợp, hoặc chọn campus gần nhà ông bà hơn. Nếu không cách nào ổn, chờ đến khi sắp xếp được là quyết định hợp lý hơn là để ông bà quá sức.
Ông bà nên nói tiếng Anh với cháu ở nhà không?
Không cần. Ông bà nói tiếng Việt tự nhiên với cháu là tốt nhất. Ông bà nói thứ tiếng mình nói giỏi nhất thì câu chuyện với cháu tự nhiên, giàu từ ngữ, và tiếng Việt của cháu được nuôi đầy đặn.