Không có con số chuẩn chung quy định một trường mầm non phải có bao nhiêu giờ tiếng Anh mới được gọi là song ngữ; mỗi trường tự thiết kế. Vì vậy, thay vì so con số trên tờ giới thiệu, ba mẹ nên hỏi để tính được thời gian con thật sự nghe và dùng tiếng Anh với một người quen trong một ngày, rồi nhìn thêm chất lượng của khoảng thời gian đó.
Đây là phần ba mẹ chuyển con từ trường thường sang hay băn khoăn nhất: trường cũ có hai tiết tiếng Anh mỗi tuần, trường mới nói là "song ngữ", vậy con sẽ được thêm bao nhiêu. Bài này hướng dẫn cách hỏi để có câu trả lời cụ thể, cách tự quy đổi bằng một ví dụ giả định, và những lý do khiến hai trường có cùng con số mà trải nghiệm của con khác hẳn nhau.
Vì sao "bao nhiêu tiết tiếng Anh" là câu hỏi chưa đủ?
Ở trường thường, tiếng Anh được tính bằng tiết: một tiết khoảng vài chục phút, mấy tiết mỗi tuần. Cách tính này hợp với mô hình tiếng Anh là một môn. Ở trường song ngữ, tiếng Anh nằm cả trong sinh hoạt: giờ đón trẻ, giờ ăn, giờ chơi, giờ vệ sinh. Nếu chỉ hỏi số tiết, ba mẹ sẽ bỏ sót phần này, hoặc ngược lại, nhận một con số gộp mà không biết bên trong có gì.
Có ba kiểu con số ba mẹ hay nghe. Kiểu thứ nhất là số tiết hoặc số giờ hoạt động có chủ đích bằng tiếng Anh. Kiểu thứ hai là số giờ giáo viên tiếng Anh có mặt ở lớp. Kiểu thứ ba là tỷ lệ phần trăm tiếng Anh trên cả ngày. Ba con số này đo ba thứ khác nhau, và một trường hoàn toàn trả lời đúng một con số trong khi hai con số kia rất khác.
Ví dụ, giáo viên tiếng Anh có mặt ở lớp bốn giờ nhưng trong đó có giờ ngủ trưa; hoặc tỷ lệ "năm mươi phần trăm" được tính trên giờ học có chủ đích, không tính giờ sinh hoạt. Không có gì gian dối ở đây, chỉ là mỗi trường đo một kiểu. Ba mẹ cần biết trường đang nói về con số nào trước khi so với trường khác.
Những câu hỏi cụ thể để có con số dùng được
Khi tư vấn, thay vì hỏi chung "tiếng Anh bao nhiêu", ba mẹ có thể hỏi từng câu dưới đây. Ghi lại câu trả lời theo từng khung trong ngày:
- Giáo viên tiếng Anh có mặt ở lớp của con từ mấy giờ đến mấy giờ, các ngày trong tuần có giống nhau không.
- Trong khoảng đó, những hoạt động nào diễn ra: hoạt động học có chủ đích, giờ ăn, chơi ngoài trời, ngủ trưa, vệ sinh.
- Giờ ăn và giờ chơi có giáo viên tiếng Anh tham gia trò chuyện với trẻ không, hay chỉ trông chung.
- Giáo viên tiếng Anh có phụ trách lớp khác trong cùng buổi không. Nếu có, thời gian thật ở lớp của con ngắn hơn con số trên lịch.
- Ngoài giáo viên tiếng Anh, có ai khác nói tiếng Anh với trẻ không, ví dụ trợ giảng, giáo viên Việt dùng câu tiếng Anh quen ở một số thói quen.
- Những ngày giáo viên tiếng Anh nghỉ thì ai thay, lớp vẫn có tiếng Anh hay chuyển hết sang tiếng Việt.
Với sáu câu này, ba mẹ có thể vẽ lại một ngày của con trên một tờ giấy, tô màu những khung có tiếng Anh. Nhìn tờ giấy đó rõ hơn mọi con số phần trăm.
Câu hỏi cuối thường bị bỏ qua nhưng rất thực tế: trong một năm học, có những tuần giáo viên tiếng Anh nghỉ phép hoặc chuyển việc. Trường có kế hoạch thay thế cho thấy phần tiếng Anh được tổ chức nghiêm túc.
Ví dụ giả định: quy đổi một ngày của con thành thời gian tiếp xúc thật
Bảng dưới là ví dụ giả định, không mô tả trường nào cụ thể, chỉ để ba mẹ thấy cách quy đổi. Giả sử giáo viên tiếng Anh có mặt ở lớp từ đầu giờ sáng đến trước giờ ngủ trưa:
| Khung trong ngày | Có giáo viên tiếng Anh? | Trẻ thật sự nghe, đáp tiếng Anh? | Ghi chú khi quy đổi |
|---|---|---|---|
| Đón trẻ, chơi tự do | Có | Một phần | Cô chào, hỏi han từng bé; tính khoảng nửa thời gian |
| Vòng tròn buổi sáng | Có | Có | Bài hát, điểm danh, thời tiết; tính trọn |
| Hoạt động học có chủ đích | Có | Có | Theo chủ đề lớp; tính trọn |
| Ăn phụ, vệ sinh | Có | Một phần | Câu ngắn quen thuộc; tính một phần |
| Chơi ngoài trời | Có | Ít | Nếu cô chỉ trông chung, tính rất ít |
| Ăn trưa, ngủ trưa | Không | Không | Không tính |
| Buổi chiều | Không | Không | Hoạt động tiếng Việt; không tính |
Trong ví dụ này, giáo viên tiếng Anh "có mặt" cả buổi sáng, nhưng thời gian con thật sự được nghe và đáp tiếng Anh chỉ khoảng một nửa đến hai phần ba buổi. Con số đó vẫn nhiều hơn hẳn hai tiết mỗi tuần ở mô hình lớp thường, nhưng ít hơn con số "có mặt" trên lịch.
Cách quy đổi này không để chê trường nào. Nó giúp ba mẹ so hai trường trên cùng một thước, và có kỳ vọng thật với con: lượng tiếp xúc như thế nào thì sau một năm có thể thấy những gì.
Chất lượng của một giờ tiếng Anh nằm ở đâu?
Trẻ hiểu được phần lớn những gì nghe. Nghe một thứ tiếng hoàn toàn không hiểu thì não trẻ không có gì để bám. Giờ tiếng Anh tốt có tranh, vật thật, động tác, tình huống quen, để trẻ đoán được nghĩa. Ba mẹ quan sát được điều này khi xem lớp: cô có cầm vật minh hoạ, có làm động tác, có lặp lại không.
Trẻ có lượt để đáp. Nghe thụ động nhiều giờ không bằng ít giờ mà có lượt đối đáp: cô hỏi, trẻ chỉ tay, gật đầu, nói một từ, cô khen và nhắc lại. Lớp đông, cô ít thì lượt của mỗi trẻ ít đi; đây là lý do sĩ số và số người lớn trong lớp ảnh hưởng đến tiếng Anh nhiều hơn ba mẹ tưởng.
Trẻ thấy an toàn. Trẻ lo lắng thì gần như không tiếp nhận ngôn ngữ mới. Bé vừa chuyển trường đang phải quen bạn mới, cô mới, nếp mới; thêm một giờ tiếng Anh dày đặc có thể làm bé mệt. Một giờ ngắn hơn mà bé cười, bé tham gia thường giá trị hơn.
Người nói ổn định. Cùng một giáo viên ngày này qua ngày khác giúp trẻ quen giọng, quen cách nói, quen ánh mắt khích lệ. Đổi người liên tục làm trẻ phải bắt đầu lại.
Nội dung có ý nghĩa với trẻ. Trẻ nhớ tiếng Anh gắn với việc mình đang làm và quan tâm: bữa ăn, con vật, đồ chơi, trời mưa ngoài cửa sổ. Một giờ tiếng Anh xoay quanh danh sách từ rời rạc, không gắn với gì trong ngày của trẻ, thường trôi đi nhanh. Khi xem lớp, ba mẹ thử để ý xem nội dung tiếng Anh hôm đó có dính với chủ đề lớp đang học hay không; câu trả lời nói nhiều về chất lượng hơn số phút.
Thời lượng tiếng Anh thường thay đổi theo độ tuổi ra sao?
Phần lớn trường không giữ cùng một lượng tiếng Anh cho mọi lớp. Bảng dưới mô tả xu hướng hay gặp, không phải quy định chung; mỗi trường có cách riêng và ba mẹ nên hỏi lại cho lớp cụ thể của con:
| Lớp | Tiếng Anh thường xuất hiện qua | Điều ba mẹ nên để ý |
|---|---|---|
| Nhà trẻ (dưới ba tuổi) | Bài hát, câu chào, vài thói quen ngắn | Trẻ cần tiếng mẹ đẻ để ổn định cảm xúc; ít tiếng Anh là hợp lý |
| Mầm (ba đến bốn tuổi) | Thói quen hằng ngày, kể chuyện tranh ngắn, trò chơi vận động | Bé mới có cần thời gian làm quen người nói tiếng Anh không |
| Chồi (bốn đến năm tuổi) | Hoạt động theo chủ đề, khám phá, đối đáp ngắn | Bé mới so với các bạn đã học từ lớp mầm có chênh lệch nhiều không |
| Lá (năm đến sáu tuổi) | Hoạt động dài hơn, kể lại chuyện, làm quen âm thanh chữ cái | Phần làm quen chữ cái tiếng Việt chuẩn bị vào lớp một có được giữ đủ không |
Với bé chuyển sang ở lớp chồi hay lá, khoảng cách với các bạn đã quen tiếng Anh từ lớp nhỏ là điều thật, và không có gì đáng ngại nếu trường có cách đón bé mới. Bé lớn tuổi hiểu nhanh hơn, quan sát tốt hơn, nên thường bắt nhịp được sau một thời gian làm quen.
Ngược lại, với lớp lá, ba mẹ nên hỏi kỹ phần tiếng Việt: thời lượng tiếng Anh tăng lên có lấn vào giờ làm quen chữ cái, kể chuyện, đọc thơ tiếng Việt hay không. Đây là nền cho lớp một và quan trọng hơn bất kỳ con số tiếng Anh nào.
Bé mới chuyển sang có nên vào ngay đủ thời lượng của lớp?
Với bé đã học vài năm trong lớp song ngữ, thời lượng tiếng Anh của lớp là nhịp bình thường. Với bé từ trường thường sang, cùng thời lượng đó có thể là một bước nhảy lớn. Nhiều bé vẫn theo kịp, nhất là bé nhỏ tuổi và bé quen hoạt động nhóm. Nhưng cũng có bé phản ứng bằng cách im lặng, bám cô Việt, hoặc không muốn đến lớp trong những tuần đầu.
Vì vậy, nhiều trường có giai đoạn hoặc lớp chuyển tiếp: bé mới được làm quen tiếng Anh ở mức nhẹ hơn, có cô Việt ở cạnh nhiều hơn, rồi mới vào nhịp đầy đủ của lớp chính khi đã sẵn sàng. Thời gian của giai đoạn này nên tuỳ bé, không nên cố định cứng cho mọi trẻ.
Khi tư vấn, ba mẹ có thể hỏi: trong những tuần đầu, con có tham gia đủ các khung tiếng Anh như các bạn không, hay có cách làm quen dần; ai quyết định khi nào con vào nhịp đầy đủ, dựa trên quan sát gì; ba mẹ được báo lại thế nào. Câu trả lời giúp ba mẹ biết con sẽ không bị "ném" vào một lượng tiếng Anh quá sức ngay ngày đầu.
Đặt con số thời lượng vào đúng chỗ của nó
Thời lượng tiếng Anh là một yếu tố, không phải yếu tố duy nhất. Khi so trường hiện tại và trường dự định chuyển đến, ba mẹ còn cân sĩ số, sự gắn bó của giáo viên, bữa ăn, an toàn, quãng đường đưa đón, và nhất là con có vui không. Một trường nhiều tiếng Anh mà con không muốn đến thì con số ấy không giúp được gì.
Cũng không nên quy đổi thời lượng thành kỳ vọng kiểu "bao nhiêu giờ thì con nói được bao nhiêu từ". Trẻ tiếp nhận ngôn ngữ rất không đều: có giai đoạn hiểu nhiều mà chưa nói, có giai đoạn bật ra nhiều câu cùng lúc. Theo dõi theo tháng, theo học kỳ, qua những gì giáo viên mô tả và những gì con làm ở nhà, chính xác hơn mọi phép tính.
Một cách dùng con số hợp lý: dùng nó để loại bớt những lựa chọn không khớp mong muốn của gia đình. Nếu gia đình muốn con tiếp xúc tiếng Anh đều đặn mỗi ngày, trường chỉ có tiếng Anh hai buổi mỗi tuần không khớp. Còn giữa hai trường đều có tiếng Anh mỗi ngày, quan sát lớp học và cảm nhận của con mới là thứ quyết định.
Ba mẹ ở khu Quận 12 cũ quan tâm chương trình Sang Ngang của Global Star School có thể hỏi trực tiếp lịch một ngày của lớp chuyển tiếp và lớp chính khi tư vấn; nhà trường sẽ trao đổi theo độ tuổi của bé và campus ba mẹ chọn.
Câu hỏi thường gặp
Bao nhiêu giờ tiếng Anh mỗi ngày thì đủ cho trẻ mầm non?
Không có con số đủ chung cho mọi trẻ. Điều quan trọng là trẻ được nghe đều đặn mỗi ngày, hiểu được phần lớn nhờ hình ảnh và tình huống, có lượt đối đáp và cảm thấy an toàn. Một khoảng thời gian vừa phải có chất lượng thường tốt hơn nhiều giờ nghe thụ động.
Trường nói năm mươi phần trăm tiếng Anh nghĩa là sao?
Mỗi trường tính tỷ lệ theo một cách: có trường tính trên giờ học có chủ đích, có trường tính trên cả ngày, có trường tính theo giờ giáo viên tiếng Anh có mặt. Ba mẹ nên hỏi tỷ lệ đó được tính trên khung nào và nhờ trường chỉ cụ thể trên lịch một ngày.
Giờ ngủ trưa có giáo viên tiếng Anh trông có tính là thời gian tiếng Anh không?
Không nên tính, vì trẻ không nghe hay dùng tiếng Anh khi ngủ. Khi quy đổi thời gian tiếp xúc thật, ba mẹ chỉ nên tính những khung trẻ thức, có trò chuyện, có hoạt động với người nói tiếng Anh.
Thời lượng tiếng Anh nhiều có làm bé mệt không?
Có thể, nhất là với bé mới chuyển từ trường thường sang, đang cùng lúc làm quen bạn mới, cô mới, nếp mới. Dấu hiệu là bé cáu hơn, ngủ sớm, không muốn đến lớp. Trường có giai đoạn làm quen dần giúp giảm điều này; ba mẹ nên trao đổi với giáo viên nếu thấy con quá tải.
Ở nhà có cần bù thêm tiếng Anh nếu trường ít giờ không?
Không bắt buộc. Ở nhà nên ưu tiên tiếng Việt, đọc sách, trò chuyện. Nếu muốn, ba mẹ có thể thêm bài hát hay sách tranh tiếng Anh nhẹ nhàng, nhưng không biến buổi tối thành giờ học. Áp lực ở nhà dễ làm con ngại tiếng Anh hơn.
So hai trường bằng thời lượng tiếng Anh có công bằng không?
Chỉ công bằng khi hai con số được tính cùng một cách. Ba mẹ nên tự quy đổi lịch một ngày của cả hai trường theo cùng một bảng, rồi cân thêm chất lượng giờ học, sự gắn bó của giáo viên và cảm nhận của con khi đi xem.