Trong lớp chuyển tiếp, cô Việt thường là chỗ dựa cảm xúc và là cầu nối với gia đình, còn giáo viên nước ngoài mang tiếng Anh vào sinh hoạt bằng giọng nói, bài hát và trò chơi. Hai vai không tách bạch tuyệt đối, nhưng sự rõ ràng về ai làm gì giúp bé mới biết tìm ai khi cần và giúp tiếng Anh xuất hiện đều đặn mà không làm bé hoảng.
Ba mẹ khi tham quan thường chú ý giáo viên nước ngoài đến từ đâu, phát âm thế nào. Với lớp chuyển tiếp, câu hỏi quan trọng hơn là đội ngũ phối hợp ra sao: ai đón bé, ai dỗ bé, ai ghi lại những gì bé làm được, ai nói chuyện với ba mẹ mỗi chiều. Bài này đi qua từng vai, những mô hình chia việc thường gặp, và cách ba mẹ trao đổi với từng người.
Các vai trong đội ngũ lớp chuyển tiếp
Tên gọi khác nhau tùy trường, nhưng một lớp chuyển tiếp song ngữ thường có những vai sau. Có trường một người đảm nhận hai vai:
| Vai | Thường làm gì với bé mới | Ba mẹ trao đổi điều gì |
|---|---|---|
| Cô Việt phụ trách nhóm | Đón bé, dỗ bé, chăm ăn ngủ, giải thích bằng tiếng Việt khi cần | Thói quen ở nhà, tâm trạng, sức khỏe, những gì bé kể |
| Giáo viên nước ngoài | Hát, kể chuyện, chơi trò chơi bằng tiếng Anh, dùng câu sinh hoạt | Bé phản ứng với tiếng Anh ra sao, bài hát bé thích |
| Cô hỗ trợ, bảo mẫu | Hỗ trợ vệ sinh, ăn uống, dọn dẹp, để ý bé khi cô chính bận | Thường qua cô phụ trách |
| Người phụ trách chuyên môn | Theo dõi chung, cùng cô quyết định thời điểm chuyển lớp | Khi cần bàn về lộ trình hoặc băn khoăn lớn |
| Người liên lạc với gia đình | Thông báo, lịch, thủ tục | Chuyện hành chính, lịch đưa đón |
Điều ba mẹ cần biết rõ nhất là ai là người phụ trách chính của con trong lớp chuyển tiếp. Người này nắm toàn cảnh, nhận thông tin từ các vai khác, và là người ba mẹ trao đổi mỗi ngày. Nếu hỏi mà mỗi người chỉ sang một người khác, đó là dấu hiệu nên hỏi kỹ hơn về cách tổ chức.
Bằng cấp và điều kiện làm việc của giáo viên nước ngoài tại Việt Nam có quy định riêng của nhà nước; ba mẹ có thể hỏi trường về việc này, nhưng với bé mới, cách cô tương tác với trẻ nhỏ mới là điều nhìn thấy được trong buổi tham quan.
Vì sao cô Việt quan trọng nhất trong những tuần đầu?
Bé mới chưa hiểu tiếng Anh cần ít nhất một người hiểu bé tức thì. Khi bé đau bụng, khi bé muốn đi vệ sinh, khi bé bị bạn giành đồ, bé cần nói và được hiểu ngay. Cô Việt là người làm được điều đó. Nếu thiếu người này, bé dễ chuyển sang khóc hoặc im lặng hoàn toàn vì không có cách nào khác để được giúp.
Cô Việt cũng là người giải thích cho bé điều đang xảy ra. "Bây giờ thầy sẽ kể chuyện, con ngồi đây nghe nhé", "Lát nữa mình ra sân, các bạn xếp hàng ở cửa". Những lời giải thích ngắn này giúp bé đoán trước và bớt bất an. Theo thời gian, lời tiếng Việt thưa dần, bé dựa vào câu tiếng Anh và thói quen nhiều hơn.
Với gia đình, cô Việt thường là người nói chuyện với ba mẹ mỗi ngày. Cô hiểu những lo lắng rất cụ thể của ba mẹ Việt, như chuyện ăn có đủ không, ngủ có bị lạnh không, và có thể truyền đạt quan sát của giáo viên nước ngoài một cách đầy đủ.
Ba mẹ không nên xem việc bé bám cô Việt là dấu hiệu bé "né" tiếng Anh. Bám vào người hiểu mình là bước đầu tự nhiên. Khi bé đã an toàn, bé sẽ tự nhìn sang và chú ý đến giáo viên nước ngoài, thường bắt đầu từ những lúc thầy cô hát hoặc chơi trò vui.
Giáo viên nước ngoài làm gì với bé chưa hiểu tiếng Anh?
Giáo viên nước ngoài trong lớp chuyển tiếp không dạy theo kiểu đứng trước lớp giảng bài. Cách làm phổ biến là có mặt trong sinh hoạt hằng ngày và nói tiếng Anh một cách tự nhiên, rõ ràng, chậm hơn bình thường, đi kèm cử chỉ và nét mặt. Thầy cô chào bé mỗi sáng bằng cùng một câu, hát cùng một bài lúc rửa tay, chỉ vào đồ vật khi nói tên.
Với bé đang ở giai đoạn im lặng, giáo viên nước ngoài làm tốt sẽ không đặt câu hỏi buộc bé trả lời, mà mời bé tham gia bằng cách khác: đưa tay ra để bé đập tay, giơ hai món đồ để bé chọn, mời bé làm động tác theo. Mỗi lần bé phản ứng đúng, thầy cô ghi nhận bằng một nụ cười, một câu khen ngắn.
Nhiều bé lúc đầu ngại giáo viên nước ngoài vì ngoại hình, giọng nói khác người quen. Đây là phản ứng bình thường. Giáo viên có kinh nghiệm thường tiếp cận chậm: ngồi xuống ngang tầm bé, chơi cạnh bé mà không nhìn chằm chằm, để bé tự đến gần. Ba mẹ có thể giúp bằng cách kể trước với bé về thầy cô ở nhà một cách vui vẻ, nhắc tên thầy cô như một người quen.
Trong mô hình thường được gọi là "mỗi người một ngôn ngữ", giáo viên nước ngoài luôn nói tiếng Anh với bé, kể cả khi bé nói tiếng Việt. Điều này giúp bé gắn một người với một thứ tiếng, dễ phân biệt hơn. Thầy cô vẫn đáp lại nội dung bé muốn nói, chỉ là đáp bằng tiếng Anh kèm hành động.
Những mô hình chia việc thường gặp trong lớp song ngữ
Không có một mô hình duy nhất đúng. Các trường mầm non song ngữ thường tổ chức theo một trong những cách sau, hoặc kết hợp:
- Hai giáo viên cùng lớp suốt ngày. Một cô Việt và một giáo viên nói tiếng Anh cùng có mặt, mỗi người giữ một ngôn ngữ. Bé luôn có cả hai, phù hợp nhất cho giai đoạn chuyển tiếp.
- Chia theo buổi hoặc theo hoạt động. Một số hoạt động diễn ra bằng tiếng Anh với giáo viên nước ngoài, số khác bằng tiếng Việt với cô Việt. Bé cần thời gian quen nhịp chuyển đổi.
- Cô Việt nói được tiếng Anh giữ vai chính. Cô dùng cả hai thứ tiếng có chủ đích, giáo viên nước ngoài tham gia một số giờ. Cách này linh hoạt nhưng đòi hỏi cô rất vững cả hai ngôn ngữ.
- Lớp chuyển tiếp riêng có cô Việt nhiều hơn. Thời gian đầu cô Việt có mặt nhiều, giáo viên nước ngoài tăng dần khi bé đã quen.
Khi tham quan, ba mẹ có thể hỏi lớp chuyển tiếp của trường theo mô hình nào và tỷ lệ thời gian giữa hai thứ tiếng thay đổi ra sao từ lúc bé mới vào đến lúc bé lên lớp chính. Câu trả lời cho thấy trường đã nghĩ về giai đoạn chuyển tiếp kỹ đến đâu.
Phần giải thích sâu về các mô hình song ngữ, khác nhau giữa song ngữ thật và chương trình chỉ có giờ tiếng Anh, có ở chuyên mục Mầm non song ngữ là gì trên trang này.
Đội ngũ phối hợp với nhau thế nào để bé không bị "kẹt giữa"?
Thống nhất cách đáp lại bé. Khi bé khóc, cả cô Việt và giáo viên nước ngoài nên dỗ theo cùng một cách mà gia đình đã kể là hiệu quả. Nếu mỗi người một kiểu, bé khó đoán và khó dịu.
Chia sẻ quan sát hằng ngày. Giáo viên nước ngoài có thể thấy bé lần đầu làm đúng một câu tiếng Anh; cô Việt có thể thấy bé lo lắng trước giờ ngủ. Hai mảnh ghép phải đến được với nhau và đến được với ba mẹ.
Một người nói chuyện với ba mẹ. Thông tin từ nhiều người dễ làm ba mẹ rối. Thường cô phụ trách tổng hợp và báo lại, kèm những ghi nhận của giáo viên nước ngoài.
Cùng quyết định thời điểm chuyển lớp. Việc bé lên lớp chính nên dựa trên quan sát của cả hai giáo viên, vì mỗi người thấy một mặt khác của bé.
Bàn giao khi bé lên lớp chính. Khi bé chuyển, giáo viên lớp chuyển tiếp nên kể lại cho giáo viên lớp chính những gì giúp bé yên tâm. Không có bàn giao, giáo viên mới phải bắt đầu lại từ đầu.
Ở nhà, ba mẹ giúp bé quen thầy cô nhanh hơn bằng cách nào?
Bé nhỏ tin những người mà ba mẹ tin. Khi ba mẹ nhắc đến cô Việt và giáo viên nước ngoài bằng giọng thân thiện, gọi tên như gọi một người quen trong nhà, bé dần coi họ là người của mình. Một câu đơn giản lúc ăn tối như "mai con gặp cô Hoa với thầy Tom nhé", tên chỉ là ví dụ, giúp bé chuẩn bị tinh thần cho buổi sáng hôm sau.
Nếu trường chia sẻ những bài hát thầy cô hay dùng, ba mẹ có thể bật vài lần ở nhà, không cần dạy bé hát theo. Khi đến lớp nghe lại giai điệu ấy, bé có cảm giác quen thuộc, và giáo viên nước ngoài trở thành "người hát bài con biết" thay vì một người lạ nói thứ tiếng lạ.
Một số bé thích làm một món quà nhỏ cho cô, như một bức vẽ nguệch ngoạc hay một bông hoa hái ở vườn. Việc mang quà đến cho thầy cô cho bé một lý do vui vẻ để bước vào lớp và chủ động tiến lại gần người lớn mới. Ba mẹ không cần mua gì, chính đồ bé tự làm có ý nghĩa nhất.
Ba mẹ nên tránh nói những câu khiến bé e ngại giáo viên, như "không ngoan thầy Tây không thương" hay so sánh ngoại hình của thầy cô. Bé nhớ những lời này lâu hơn người lớn tưởng, và chúng có thể làm chậm quá trình bé gắn bó với thầy cô.
Ba mẹ nên hỏi giáo viên những gì khi gặp lần đầu?
Buổi tham quan và buổi gặp giáo viên trước khi bé vào lớp là lúc tốt nhất để hiểu đội ngũ. Ba mẹ có thể hỏi cô Việt: cô sẽ có mặt bao nhiêu thời gian với bé trong tuần đầu, cô dỗ bé mới thế nào, cô báo cho gia đình qua kênh nào và lúc nào trong ngày. Hỏi giáo viên nước ngoài: thầy cô làm gì khi bé không hiểu và bắt đầu khóc, thầy cô thường dùng những bài hát nào, ba mẹ có thể bật ở nhà không.
Quan sát cũng quan trọng như hỏi. Ba mẹ để ý cách giáo viên nói với trẻ: có ngồi xuống ngang tầm không, có gọi tên trẻ không, giọng có bình tĩnh không. Để ý cách hai giáo viên phối hợp: có trao đổi với nhau bằng ánh mắt, bằng vài câu ngắn, hay mỗi người làm việc riêng. Những chi tiết này nói nhiều hơn mọi giới thiệu.
Ba mẹ cũng nên kể cho giáo viên về bé: bé gọi ba mẹ, ông bà bằng từ gì, bé thích gì, sợ gì, bé dịu lại bằng cách nào, bé đã từng nghe tiếng Anh chưa. Những thông tin này giúp cô kết nối với bé nhanh hơn ngay từ ngày đầu.
Nếu ba mẹ muốn gặp đội ngũ lớp chuyển tiếp tại một trong bốn campus của Global Star School trong chương trình Sang Ngang, có thể đăng ký tham quan qua mục đăng ký trên trang và ghi chú mong muốn được gặp giáo viên của nhóm chuyển tiếp.
Câu hỏi thường gặp
Giáo viên nước ngoài có dỗ bé bằng tiếng Việt không?
Thường là không, vì nhiều giáo viên nước ngoài không nói tiếng Việt và mô hình song ngữ thường giữ mỗi người một ngôn ngữ. Thầy cô dỗ bé bằng giọng nói nhẹ nhàng, cử chỉ, ôm ấp phù hợp. Khi bé cần được hiểu bằng tiếng Việt, cô Việt sẽ hỗ trợ.
Bé chỉ chơi với cô Việt, không chịu lại gần giáo viên nước ngoài thì sao?
Đây là phản ứng phổ biến ở tuần đầu. Bé bám người hiểu mình trước, rồi mới mở rộng ra. Giáo viên nước ngoài có kinh nghiệm thường tiếp cận chậm qua trò chơi, bài hát. Ba mẹ có thể giúp bằng cách nhắc tên thầy cô vui vẻ ở nhà. Phần lớn bé thay đổi sau vài tuần.
Ba mẹ không nói được tiếng Anh thì trao đổi với giáo viên nước ngoài thế nào?
Ba mẹ không cần trao đổi trực tiếp với giáo viên nước ngoài. Cô Việt phụ trách hoặc người liên lạc của trường sẽ truyền đạt hai chiều. Ba mẹ cứ hỏi bằng tiếng Việt về những gì giáo viên nước ngoài quan sát được ở bé, và nhờ chuyển lời khi cần.
Giáo viên lớp chuyển tiếp có theo bé lên lớp chính không?
Tùy cách tổ chức của trường. Có trường để cô Việt phụ trách nhóm chuyển tiếp cũng là cô của lớp chính, có trường tách riêng và bàn giao. Ba mẹ nên hỏi trước và nếu có thay đổi người, đề nghị có thời gian bàn giao để bé không bị hụt hẫng.
Nên hỏi gì để biết giáo viên có kinh nghiệm với trẻ nhỏ?
Thay vì hỏi bằng cấp, ba mẹ có thể hỏi những câu tình huống: khi bé khóc không ngừng thầy cô làm gì, khi hai bé giành đồ thì xử lý thế nào, làm sao biết một bé chưa nói đang hiểu. Câu trả lời cụ thể, bình tĩnh, đặt cảm xúc của trẻ lên trước thường là dấu hiệu tốt.
Giáo viên thay đổi giữa chừng có ảnh hưởng tới bé không?
Với bé đang chuyển tiếp, đổi người chăm sóc chính có thể làm bé quay lại giai đoạn bất an. Nếu buộc phải đổi, nên có thời gian hai người cùng ở với bé và ba mẹ nên được báo trước để chuẩn bị cho bé ở nhà.