Mọi trường mầm non ở Việt Nam đều thực hiện Chương trình giáo dục mầm non do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành; khác biệt giữa hai trường nằm ở phần bổ sung (ngoại ngữ, năng khiếu, phương pháp riêng) và nhất là ở cách tổ chức một ngày của trẻ. Vì vậy, cách so chương trình hiệu quả nhất là đặt lịch một ngày của hai trường cạnh nhau, rồi xem con dành bao nhiêu thời gian để chơi, vận động, trò chuyện và nghỉ ngơi.
Tên chương trình nghe hay đến đâu thì điều con trải qua vẫn là từng khung giờ: buổi sáng đến lớp làm gì, có được ra sân không, giờ hoạt động chính kéo dài bao lâu, buổi chiều có thêm tiết nào. Bài này hướng dẫn cách đọc khung chung, cách lập bảng một ngày, những câu hỏi về phần bổ sung, và vài dấu hiệu cho thấy chương trình đang đi quá sức trẻ.
Khung chung mà cả hai trường cùng theo
Chương trình giáo dục mầm non của Bộ Giáo dục và Đào tạo là khung bắt buộc cho các cơ sở giáo dục mầm non, gồm phần nhà trẻ và phần mẫu giáo. Chương trình hướng đến sự phát triển của trẻ ở năm lĩnh vực: thể chất, nhận thức, ngôn ngữ, tình cảm và kỹ năng xã hội, thẩm mỹ. Phương châm xuyên suốt là trẻ học qua chơi, qua trải nghiệm, không học theo kiểu ngồi nghe giảng như học sinh.
Điều này có hai ý nghĩa khi so sánh. Thứ nhất, trường cũ của con, dù là trường thường, vẫn đang dạy theo một khung có cơ sở. Ba mẹ không nên mặc định rằng trường cũ dạy ít và trường mới dạy nhiều. Thứ hai, khi trường mới giới thiệu một chương trình có tên riêng, câu nên hỏi là chương trình đó kết hợp với khung của Bộ ra sao: thay thế một phần, bổ sung thêm giờ, hay lồng vào các hoạt động sẵn có.
Trường song ngữ thường tích hợp chương trình quốc gia với chương trình tiếng Anh hoặc một khung quốc tế. Việc song ngữ thật khác gì với có vài giờ tiếng Anh đã được bàn riêng ở mục mầm non song ngữ của trang; trong bài này, ba mẹ chỉ cần ghi được số giờ mỗi phần trong một ngày.
Lập bảng một ngày của hai trường
Xin lịch sinh hoạt một ngày của trường mới, rồi ghi lại lịch của trường cũ theo sổ liên lạc và lời con kể. Đặt hai cột cạnh nhau theo từng mốc. Bảng mẫu dưới đây để trống phần giờ, vì mỗi trường một khác:
| Khung trong ngày | Trường cũ: con làm gì | Trường mới: con sẽ làm gì | Ba mẹ để ý |
|---|---|---|---|
| Đón trẻ, ăn sáng | Ghi theo thực tế | Ghi theo lịch trường | Có giờ chơi tự do trong lúc chờ bạn không |
| Thể dục sáng, ra sân | Ghi theo thực tế | Ghi theo lịch trường | Trẻ có được vận động ngoài trời mỗi ngày không |
| Hoạt động chính | Ghi theo thực tế | Ghi theo lịch trường | Kéo dài bao lâu, theo nhóm nhỏ hay cả lớp |
| Chơi ở các góc | Ghi theo thực tế | Ghi theo lịch trường | Trẻ có được tự chọn góc chơi không |
| Ăn trưa, ngủ trưa | Ghi theo thực tế | Ghi theo lịch trường | Giờ ngủ có khớp nhịp ngủ hiện tại của con |
| Buổi chiều | Ghi theo thực tế | Ghi theo lịch trường | Có thêm tiết ngoại ngữ, năng khiếu nào, mỗi tiết bao lâu |
| Trả trẻ | Ghi theo thực tế | Ghi theo lịch trường | Trẻ chờ ba mẹ ở đâu, làm gì |
Khi điền xong, đếm thử tổng thời gian trẻ được chơi tự do và vận động trong ngày ở mỗi trường. Con số này thường nói nhiều hơn danh sách các môn học. Một ngày có nhiều tiết nhưng ít chơi có thể làm trẻ ba bốn tuổi mệt, dù từng tiết đều hay.
Chơi và học: tỷ lệ nào hợp với tuổi mầm non
Ở tuổi mầm non, chơi không phải phần thưởng sau giờ học mà chính là cách trẻ học. Khi xếp khối, trẻ học về thăng bằng và đếm; khi chơi bán hàng, trẻ học nói, học chờ lượt, học tính nhẩm đơn giản; khi chạy nhảy ngoài sân, trẻ phát triển vận động và biết giới hạn của cơ thể. Một chương trình tốt cho trẻ nhiều thời gian chơi có người lớn để ý, không phải ít chơi để dạy nhiều.
Vì vậy, khi so sánh, ba mẹ nên dè dặt với một lịch ngày dày đặc các môn: tiếng Anh, toán tư duy, đọc viết, năng khiếu nối nhau. Câu hỏi không phải “trường nào dạy nhiều thứ hơn” mà là “trường nào tổ chức để con được khám phá, được hỏi, được thử sai”. Một hoạt động hai mươi phút mà trẻ được tự làm thường đáng giá hơn bốn mươi phút ngồi nghe.
Ở trường cũ, ba mẹ có thể đánh giá điều này qua những gì con kể và mang về: con hay kể về trò chơi với bạn hay về bài cô dạy, sản phẩm con mang về là tranh con tự vẽ hay bài tô theo mẫu giống hệt cả lớp. Ở trường mới, hỏi xem một tuần trẻ có bao nhiêu thời gian chơi ngoài trời và chơi góc tự chọn.
Phần bổ sung: nằm trong giờ chính hay thêm vào cuối ngày
Trường mới thường nổi bật nhờ phần bổ sung: tiếng Anh với giáo viên nước ngoài, âm nhạc, vận động, kỹ năng sống. Khi so với trường cũ, cần biết phần bổ sung đó được sắp xếp thế nào. Có trường lồng vào giờ sinh hoạt chính, thay một phần hoạt động; có trường xếp thêm vào buổi chiều; có trường để thành lớp tự chọn, đăng ký thêm.
Cách sắp xếp ảnh hưởng đến cả con lẫn gia đình. Nếu phần bổ sung thay một phần giờ chính, cần hỏi phần nào của chương trình quốc gia được giữ, phần nào được rút gọn. Nếu thêm vào buổi chiều, cần xem con có còn thời gian nghỉ sau giấc trưa không. Nếu là lớp tự chọn, cần biết khoản đó có nằm ngoài học phí chính không và trẻ không đăng ký thì làm gì trong giờ ấy.
Với trẻ đang ở trường cũ đã có lớp năng khiếu hay tiếng Anh ngoài giờ, so sánh nên tính cả phần này. Có khi điều gia đình mong ở trường mới, con đã có một phần ở trường cũ hoặc ở lớp ngoài; khi đó khoảng cách thật giữa hai bên nhỏ hơn cảm giác ban đầu.
Nhịp ngủ và nghỉ: phần chương trình ít ai đem ra so
Giấc ngủ trưa và những khoảng nghỉ ngắn trong ngày cũng là một phần của chương trình, vì trẻ mầm non cần nghỉ để giữ sức cho buổi chiều. Hai trường có thể khác nhau ở giờ bắt đầu ngủ, độ dài giấc ngủ, và việc trẻ không ngủ được thì làm gì. Có trường cho trẻ không buồn ngủ nằm nghỉ yên rồi dậy chơi nhẹ; có trường yêu cầu mọi trẻ nằm đủ giờ.
Khi đặt hai ngày cạnh nhau, ghi giờ ngủ trưa của trường cũ và trường mới, rồi so với nhịp của con ở nhà cuối tuần. Nếu giờ ngủ ở trường mới lệch hẳn, con có thể mệt trong những tuần đầu, chưa phải vì chương trình nặng mà vì nhịp ngày đổi. Điều này nên được tính trước, không nên để đến khi con cáu gắt mới nhận ra.
Một câu đáng hỏi thêm ở trường mới là các tiết bổ sung buổi chiều bắt đầu bao lâu sau khi trẻ thức dậy. Trẻ vừa ngủ dậy cần thời gian vệ sinh, ăn phụ, tỉnh táo hẳn; một tiết tiếng Anh hay vận động xếp sát giờ dậy thường kém hiệu quả và dễ làm trẻ quấy.
Dấu hiệu chương trình đang đi quá sức trẻ
Dù ở trường cũ hay trường mới, có một số dấu hiệu nên khiến ba mẹ hỏi lại. Đây không phải lỗi riêng của loại trường nào:
- Trẻ bốn năm tuổi được dạy viết chữ, làm phép tính theo kiểu lớp một. Bộ Giáo dục và Đào tạo nhiều lần nhắc các trường mầm non không dạy trước chương trình lớp một; trẻ cần được chuẩn bị về nếp, ngôn ngữ, tự lập hơn là học trước chữ số.
- Bài tập mang về nhà đều đặn. Ở mầm non, việc ở nhà nên là đọc truyện, trò chuyện, chơi cùng ba mẹ, không phải phiếu bài tập.
- Lịch ngày không còn khoảng chơi tự do nào. Mọi phút đều có “tiết”, trẻ di chuyển liên tục từ hoạt động này sang hoạt động khác.
- Đánh giá trẻ bằng điểm, xếp hạng, so sánh với bạn. Chương trình mầm non đánh giá qua quan sát sự phát triển của từng trẻ, không chấm điểm.
- Trẻ hay mệt, cáu, không muốn đi học dù ăn ngủ ổn. Đây có thể là tín hiệu nhịp ngày đang quá dày với con.
Nếu thấy những dấu hiệu này ở trường mới khi tìm hiểu, đó là điều cần hỏi rõ trước khi quyết. Nếu thấy ở trường cũ, đó có thể là một trong những lý do chính đáng để cân nhắc đổi môi trường, nhưng cũng có thể góp ý với cô trước.
Xem sản phẩm và hồ sơ của trẻ để hiểu chương trình thật
Lời giới thiệu chương trình thường giống nhau: phát triển toàn diện, lấy trẻ làm trung tâm, học qua trải nghiệm. Để thấy chương trình thật, hãy nhìn vào những gì trẻ làm ra và cách cô ghi lại. Trên tường lớp có tranh của trẻ không, các bức tranh khác nhau hay giống hệt nhau theo một mẫu. Góc lớp có công trình xếp khối, mô hình trẻ làm đang dở dang không.
Nhiều trường lưu hồ sơ quan sát hoặc nhật ký phát triển của từng trẻ, ghi những việc trẻ làm được, câu trẻ nói, ảnh hoạt động. Hỏi xem trường mới có làm điều này không và ba mẹ được xem hồ sơ của con bao lâu một lần. Ở trường cũ, xem lại những gì cô đã gửi: các nhận xét có cụ thể về con không hay chung cho cả lớp.
Không cần hồ sơ đẹp hay dày. Một vài dòng như “hôm nay con tự rót nước cho bạn” hay “con kể lại câu chuyện bằng lời của mình” cho biết cô đang theo dõi con như một cá nhân. Đây là phần chương trình mà ba mẹ dễ so sánh nhất giữa hai trường.
Đọc kết quả so sánh chương trình
Sau khi lập bảng một ngày và xem sản phẩm của trẻ, ba mẹ thường thấy hai trường khác nhau rõ ở hai ba điểm: thời gian ngoại ngữ, thời gian ngoài trời, cách tổ chức nhóm. Điều quan trọng là xếp những khác biệt ấy theo điều con cần, không theo điều nghe hấp dẫn. Con đang thiếu vận động thì sân chơi và giờ ra sân đáng giá; con đang thích ngôn ngữ, hay hát, hay bắt chước âm thanh thì môi trường song ngữ có thể khơi thêm.
Chương trình không phải lý do duy nhất để chuyển. Nếu trường cũ có chương trình bình thường nhưng con vui, ăn ngủ tốt, gắn bó với cô, thì phần bổ sung ở trường mới cần thật sự phù hợp với gia đình mới đáng để đổi. Ngược lại, nếu con đang chán, nhịp ở trường cũ không hợp, thì một chương trình khác cách tổ chức có thể là thay đổi có ích.
Với các gia đình nghiêng về mầm non song ngữ, Global Star School có chương trình Sang Ngang để trẻ chuyển từ trường khác sang học chương trình Global Nexus, học phí giữ như trường cũ sau khi nhà trường đối chiếu, có lớp chuyển tiếp và số suất theo từng campus, học kỳ. Ba mẹ có thể xin lịch một ngày của lớp con định vào và mang bảng này đi so khi tham quan.
Câu hỏi thường gặp
Trường mầm non tư thục có phải dạy theo chương trình của Bộ không?
Có. Trường mầm non tư thục trong hệ thống giáo dục quốc dân thực hiện Chương trình giáo dục mầm non của Bộ Giáo dục và Đào tạo như trường công lập; trường có thể bổ sung, tích hợp thêm nội dung nhưng vẫn phải bảo đảm mục tiêu của chương trình quốc gia. Riêng cơ sở có vốn đầu tư nước ngoài theo quy định riêng, ba mẹ nên hỏi thẳng trường đang theo khung nào.
Làm sao biết chương trình của trường mới có hợp với con không?
Xin lịch sinh hoạt một ngày, xem trẻ có đủ thời gian chơi, vận động ngoài trời và nghỉ không, rồi so với nhịp con đang quen. Quan sát lớp vào giờ hoạt động và xem sản phẩm của trẻ trên tường. Hợp hay không còn tuỳ tính cách và nhu cầu riêng của con.
Trường dạy nhiều môn hơn có tốt hơn trường cũ không?
Không nhất thiết. Ở tuổi mầm non, trẻ học tốt qua chơi và trải nghiệm. Một ngày quá nhiều tiết có thể làm trẻ mệt và mất thời gian chơi tự do. Điều cần so là chất lượng từng hoạt động và nhịp ngày có hợp sức con không, không phải số môn.
Con học trường cũ chưa biết chữ, sang trường mới có bị chậm hơn bạn không?
Chương trình mầm non không yêu cầu trẻ biết đọc viết trước lớp một, và Bộ Giáo dục và Đào tạo khuyến cáo không dạy trước chương trình lớp một. Trẻ chưa biết chữ là bình thường. Ba mẹ nên hỏi trường mới cách họ chuẩn bị cho trẻ năm tuổi về nếp và ngôn ngữ.
Có nên hỏi xem hồ sơ quan sát của trẻ khi đi tham quan trường mới không?
Nên hỏi trường có lưu hồ sơ quan sát hay nhật ký phát triển của từng trẻ không và ba mẹ được xem thế nào. Trường thường không cho xem hồ sơ của trẻ khác vì quyền riêng tư, nhưng có thể cho xem mẫu trống hoặc giải thích cách ghi.