Khi so sánh giáo viên ở trường cũ và trường mới, bằng cấp chỉ là điều kiện tối thiểu mà cả hai trường đều phải đạt; điều tạo ra khác biệt thật là cô có ở lâu với lớp không, cô nói với trẻ thế nào, cô xử lý ra sao lúc trẻ khóc hay tranh giành, và cô trao đổi với ba mẹ có thẳng thắn không. Ở trường song ngữ, cần thêm một câu: ai là người chăm con chính trong ngày.
Với trẻ mầm non, cô giáo gần như là người lớn quan trọng nhất ngoài gia đình. Một cô hợp có thể làm con thích đi học dù cơ sở vật chất bình thường; một lớp đẹp mà đổi cô liên tục có thể khiến con mãi chưa yên. Bài này giúp ba mẹ đặt giáo viên hai bên cạnh nhau bằng những điều quan sát được.
Chuẩn trình độ là điểm sàn chung
Luật Giáo dục năm 2019 nâng chuẩn trình độ đào tạo của giáo viên mầm non lên tốt nghiệp cao đẳng sư phạm trở lên. Nhà nước có lộ trình để giáo viên đang dạy chưa đạt chuẩn được đào tạo nâng chuẩn. Ngoài ra, Bộ Giáo dục và Đào tạo có quy định về chuẩn nghề nghiệp giáo viên mầm non để giáo viên tự đánh giá và nhà trường đánh giá định kỳ.
Với ba mẹ, ý nghĩa thực tế là: câu hỏi “cô có bằng không” nên được hỏi, nhưng hiếm khi là điểm phân biệt giữa hai trường đều hoạt động nghiêm túc. Nếu một bên trả lời mập mờ về chuẩn của người đứng lớp, đó là dấu hiệu cần dừng lại hỏi kỹ. Nếu cả hai đều rõ ràng, ba mẹ nên chuyển sang những điều khó đo hơn nhưng quyết định trải nghiệm của con nhiều hơn.
Ở trường song ngữ, ngoài giáo viên mầm non Việt Nam còn có giáo viên dạy tiếng Anh, thường là giáo viên nước ngoài. Chuẩn của nhóm này khác: thường là chứng chỉ giảng dạy tiếng Anh và kinh nghiệm dạy trẻ nhỏ. Ba mẹ có thể hỏi về điều này, nhưng cũng nên nhớ người chăm con trong giờ ăn, giờ ngủ vẫn là giáo viên Việt và bảo mẫu.
Cô có ở lâu với lớp không
Độ ổn định của giáo viên là tiêu chí ít được hỏi nhưng ảnh hưởng nhiều nhất đến trẻ nhỏ. Trẻ mầm non xây dựng cảm giác an toàn qua những gương mặt quen. Mỗi lần đổi cô, trẻ phải làm quen lại: cô mới chưa biết con thích ngủ ôm gì, sợ gì, ăn món nào chậm. Với bé vừa chuyển trường, đổi cô lần nữa sau vài tuần là thêm một lần xáo trộn.
Ở trường cũ, ba mẹ đã biết câu trả lời: năm nay con có mấy cô, có ai nghỉ giữa chừng không. Ở trường mới, có thể hỏi thẳng: cô sẽ phụ trách lớp của con đã làm ở trường bao lâu, năm ngoái lớp này có đổi cô giữa năm không, khi cô nghỉ thì ai thay. Câu trả lời trung thực, kể cả khi có chuyện đổi người, đáng tin hơn một lời khẳng định “giáo viên bên em không bao giờ nghỉ”.
Một dấu hiệu gián tiếp: khi đi quan sát, để ý các cô nói chuyện với nhau thế nào, có vẻ quen việc, phối hợp nhịp nhàng hay còn phải hỏi nhau từng việc nhỏ. Đội ngũ làm cùng nhau lâu thường di chuyển trong lớp rất tự nhiên, ai trông bàn nào, ai dẫn trẻ đi vệ sinh, không cần nói nhiều.
Bảng quan sát giáo viên dùng cho cả hai trường
Những điều dưới đây ba mẹ có thể thấy trong mười lăm đến hai mươi phút ở lớp, hoặc nhớ lại từ những lần đón con ở trường cũ:
| Điều cần nhìn | Dấu hiệu đáng yên tâm | Dấu hiệu nên hỏi thêm |
|---|---|---|
| Tư thế khi nói với trẻ | Cô ngồi xuống hoặc cúi ngang tầm mắt trẻ | Cô thường đứng trên cao gọi lớn từ xa |
| Giọng nói | Nhỏ, rõ, ít phải nói to; gọi trẻ bằng tên | Quát chung cả lớp, dùng lời doạ để giữ trật tự |
| Khi trẻ khóc | Có người lớn đến gần, gọi tên cảm xúc, cho trẻ thời gian | Để trẻ khóc một mình lâu, hoặc dỗ bằng cách đánh lạc hướng liên tục |
| Khi trẻ tranh đồ chơi | Cô giúp trẻ nói ra điều mình muốn, hướng dẫn chờ lượt | Cô lấy đồ chơi cất đi, không giải thích |
| Chuyển hoạt động | Báo trước, có tín hiệu quen như bài hát hay tiếng chuông | Kéo trẻ đang chơi đi ngay, nhiều trẻ phản đối |
| Trao đổi với phụ huynh | Kể việc cụ thể trong ngày, nói cả điều chưa ổn | Chỉ nói “con ngoan” hoặc tránh câu hỏi |
Không trường nào đạt tất cả các ô bên trái mọi lúc. Cô giáo cũng có ngày mệt. Điều ba mẹ tìm là xu hướng chung trong nhiều lần quan sát, không phải một khoảnh khắc. Ở trường cũ ba mẹ có nhiều lần; ở trường mới, nếu có thể, nên đến hai lần vào hai buổi khác nhau.
Giáo viên nước ngoài ở trường song ngữ: hỏi đúng vai trò
Khi so sánh với một trường song ngữ, ba mẹ dễ chú ý nhiều nhất đến giáo viên nước ngoài, vì đó là điểm khác rõ nhất so với trường cũ. Tuy vậy, để bảng so sánh chính xác, cần hỏi giáo viên nước ngoài có mặt trong lớp bao nhiêu thời gian mỗi ngày, làm hoạt động gì, và có giáo viên Việt cùng đứng lớp trong giờ đó không.
Trong nhiều mô hình, giáo viên nước ngoài phụ trách các hoạt động ngôn ngữ, bài hát, trò chơi bằng tiếng Anh, còn giáo viên Việt phụ trách nề nếp, chăm sóc và phần lớn các lĩnh vực của chương trình mầm non. Vì vậy, sự ăn ý giữa hai người quan trọng không kém trình độ của từng người. Một buổi quan sát có cả hai cô trong lớp sẽ cho thấy điều này rõ nhất.
Phần tìm hiểu sâu về giáo viên nước ngoài, như bằng cấp tiếng Anh và cách trẻ hiểu khi cô không nói tiếng Việt, đã có các trang chuyên về tiếng Anh mầm non bàn kỹ. Trong bảng so sánh, ba mẹ chỉ cần ghi: số giờ giáo viên nước ngoài ở lớp, người chăm chính trong ngày, và hai cô phối hợp có nhịp nhàng không.
Sự gắn bó của con với cô cũ cũng là một tiêu chí
Khi điền cột trường cũ, có một ô hay bị bỏ trống: con quý cô nào và cô hiểu con đến đâu. Nếu con có một cô giáo con nhắc tên hằng ngày, cô biết con sợ tiếng máy sấy, biết con cần ôm gấu mới ngủ được, đó là một tài sản thật. Chuyển trường nghĩa là con phải xây lại mối quan hệ này từ đầu.
Điều này không có nghĩa là không nên chuyển. Nhiều trẻ gắn bó tốt với cô mới sau một thời gian, nhất là khi trường mới có cách đón trẻ mới chu đáo. Nhưng nó có nghĩa là khi so sánh, hãy cho mối gắn bó này một trọng lượng xứng đáng, và hỏi trường mới cụ thể: trong những tuần đầu, ai là người lớn cố định đón con mỗi sáng, cô có dành thời gian tìm hiểu thói quen của con không.
Nếu gia đình quyết định chuyển, cách giúp con chia tay cô và bạn cũ một cách nhẹ nhàng là chủ đề của trang chuyên về chuyển trường. Ở bước so sánh, ba mẹ chỉ cần ghi nhận rõ: con đang có gì với cô cũ, để đòi hỏi trường mới đúng mức.
Cô đón một bé mới thế nào: so hai trường ở đúng tình huống của con
Phần lớn tiêu chí về giáo viên được hỏi như thể con là một bé bình thường trong lớp. Nhưng khi chuyển trường, con sẽ là bé mới, và cách cô đón bé mới là điều đáng so nhất. Ở trường cũ, ba mẹ có thể nhớ lại lúc con mới nhập học: cô có hỏi ba mẹ về thói quen của con không, những ngày đầu cô có nhắn tin kể con làm gì không, con khóc thì cô bế hay để con ngồi riêng.
Ở trường mới, hỏi cụ thể quy trình với trẻ chuyển đến: cô có cuộc trò chuyện riêng với ba mẹ trước ngày đầu không, có phiếu hỏi về thói quen ăn ngủ, đồ vật yêu thích, điều con sợ không. Trong tuần đầu, cô báo tình hình cho ba mẹ bằng cách nào và bao lâu một lần. Một trường có sẵn câu trả lời rõ cho các câu này thường đã quen với việc đón trẻ giữa chừng.
Điều ba mẹ nên để ý là cô có nói về con như một bé cụ thể không. Một cô hỏi “ở nhà con thích chơi gì, con hay gọi mẹ bằng từ gì” đang chuẩn bị để làm quen với con. Một cô chỉ nói “bé nào vào cũng quen sau vài ngày” có thể vẫn rất tốt, nhưng ba mẹ nên hỏi thêm để chắc chắn.
Giáo viên được hỗ trợ và bồi dưỡng ra sao
Một cô giáo giỏi trong một trường không hỗ trợ cô sẽ khó giữ phong độ lâu. Vì vậy, bên cạnh cô đứng lớp, ba mẹ có thể hỏi về cách nhà trường làm việc với giáo viên: có tổ chuyên môn hay người phụ trách chuyên môn theo dõi lớp không, giáo viên có được dự giờ góp ý lẫn nhau không, giáo viên mới vào được kèm cặp bao lâu trước khi đứng lớp chính.
Theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo, giáo viên mầm non phải tham gia bồi dưỡng thường xuyên hằng năm. Đây là yêu cầu chung, trường nào cũng phải thực hiện. Điều khác nhau giữa các trường là bồi dưỡng có gắn với việc thật ở lớp không, như cách tổ chức giờ ăn, cách xử lý trẻ cắn bạn, cách viết ghi chép gửi phụ huynh, hay chỉ dừng ở giấy tờ.
Ba mẹ không cần đánh giá sâu phần này, chỉ cần một hai câu hỏi để hình dung. Ở trường cũ, có thể nhớ lại các cô có hay nhắc đến buổi tập huấn, buổi họp chuyên môn không, có thay đổi cách làm sau đó không. Ở trường mới, nghe cách người phụ trách nói về giáo viên của mình: cụ thể, có ví dụ, hay chung chung.
Hỏi về giáo viên sao cho không làm khó ai
Ở trường mới, người tiếp ba mẹ thường là bộ phận tư vấn. Để có thông tin thật về giáo viên, có vài cách hỏi tự nhiên:
- Xin được gặp cô sẽ phụ trách lớp của con, dù chỉ năm mười phút cuối buổi, thay vì chỉ nghe giới thiệu chung về đội ngũ.
- Hỏi cô một tình huống cụ thể: “Nếu con khóc suốt buổi sáng tuần đầu thì cô thường làm gì?” Câu trả lời bằng việc làm cụ thể đáng tin hơn lời hứa chung.
- Hỏi cô kể về một bé mới vào lớp gần đây đã quen dần thế nào, không cần nêu tên bé.
- Hỏi nhà trường có sinh hoạt chuyên môn, dự giờ hay bồi dưỡng định kỳ cho giáo viên không, và giáo viên mới được kèm cặp ra sao.
- Ở trường cũ, nếu còn băn khoăn, cứ hỏi cô những câu thường ngày như con dạo này chơi với ai, cô thấy con thay đổi gì; cô đã quen con lâu nên thường có nhận xét có ích cho chính việc so sánh.
Nếu gia đình đang nghiêng về mầm non song ngữ, Global Star School có chương trình Sang Ngang cho trẻ chuyển từ trường khác, học phí giữ như trường cũ sau khi nhà trường đối chiếu, kèm lớp chuyển tiếp để con có thời gian làm quen với cô mới. Số suất có theo từng campus và học kỳ; ba mẹ có thể đề nghị được gặp giáo viên của lớp khi đến tham quan.
Câu hỏi thường gặp
Giáo viên mầm non phải có bằng gì theo quy định hiện nay?
Theo Luật Giáo dục năm 2019, chuẩn trình độ đào tạo của giáo viên mầm non là có bằng tốt nghiệp cao đẳng sư phạm trở lên, có lộ trình nâng chuẩn cho giáo viên đang dạy. Ba mẹ có thể hỏi nhà trường về trình độ của cô phụ trách lớp và kiểm thông tin quy định hiện hành khi cần.
Làm sao biết giáo viên ở trường mới có ổn định không?
Hỏi cô phụ trách lớp đã làm ở trường bao lâu, năm trước lớp có đổi cô giữa năm không, khi cô nghỉ thì ai thay. Khi quan sát, để ý các cô phối hợp có nhịp nhàng không. Có thể hỏi thêm phụ huynh đang có con học ở trường nếu gặp được.
Con rất quý cô ở trường cũ, có nên vì thế mà không chuyển?
Mối gắn bó với cô là điều quý và nên được tính vào bảng so sánh. Nhưng trẻ có thể gắn bó với cô mới nếu được đón nhận chu đáo. Nếu những lý do chuyển khác đủ mạnh, hãy hỏi trường mới cách họ giúp bé mới làm quen với cô trong vài tuần đầu.
Ở trường song ngữ, giáo viên nước ngoài có chăm sóc trẻ ăn ngủ không?
Thường thì không phải vai trò chính. Giáo viên nước ngoài phụ trách hoạt động ngôn ngữ, còn việc ăn, ngủ, vệ sinh do giáo viên Việt và bảo mẫu đảm nhận. Mỗi trường bố trí khác nhau nên ba mẹ cần hỏi cụ thể thời gian và vai trò của từng người.
Có nên xin gặp riêng cô giáo trước khi quyết định chuyển trường?
Nên. Một cuộc gặp ngắn với cô sẽ đứng lớp của con cho biết nhiều điều hơn buổi tư vấn chung: cách cô nói chuyện, cô có hỏi về thói quen của con không, cô xử lý tình huống thế nào. Ba mẹ nên hẹn trước để không làm gián đoạn giờ sinh hoạt của lớp.
Thấy cô ở trường mới quát trẻ một lần thì có nên loại ngay không?
Một lần chưa đủ để kết luận, vì cô cũng có lúc căng thẳng. Nhưng nên ghi lại và quan sát thêm lần nữa vào buổi khác, đồng thời hỏi nhà trường quy định về cách ứng xử với trẻ. Nếu quát, doạ lặp lại thành thói quen thì đó là dấu hiệu đáng lo.