Để so sánh trường mới với trường cũ bằng dữ kiện thật, ba mẹ nên xin ngồi quan sát một lớp đang sinh hoạt khoảng mười lăm đến ba mươi phút, vào giờ hoạt động chính buổi sáng hoặc giờ ăn trưa, và ghi lại theo một phiếu cố định: trẻ đang làm gì, người lớn nói với trẻ thế nào, lớp xử lý những lúc khó ra sao. Đây là cách gần nhất để có loại dữ kiện ba mẹ đã có sẵn về trường cũ sau nhiều tháng đưa đón.
Một buổi tham quan thường đi qua phòng học, sân chơi, bếp, kèm lời giới thiệu. Một buổi quan sát khác ở chỗ ba mẹ dừng lại một chỗ và nhìn những gì đang diễn ra. Bài này hướng dẫn chọn giờ, những điều nên nhìn và nghe, một phiếu ghi đơn giản, chuyện có nên đưa con theo, và cách đọc lại ghi chép bên cạnh ký ức về trường cũ.
Tham quan và quan sát: hai việc khác nhau
Tham quan là xem không gian và nghe trường giới thiệu. Nó cần thiết để biết trường có gì, đi lại thế nào, khu nào ở đâu. Nhưng khi tham quan, ba mẹ thường đi lướt qua các lớp trong vài phút, và các lớp thường đang ở trạng thái tốt nhất vì đã được báo có khách.
Quan sát là ngồi yên một chỗ đủ lâu để lớp trở lại nhịp bình thường. Trẻ nhỏ để ý người lạ trong vài phút đầu rồi quên đi, quay về việc của mình. Cô giáo cũng vậy. Sau mười phút, ba mẹ sẽ thấy lớp như nó vẫn diễn ra mỗi ngày: trẻ tranh đồ chơi, có bé khóc, cô chuyển hoạt động, có lúc ồn, có lúc lặng.
Không phải trường nào cũng cho phụ huynh vào ngồi trong lớp, vì lý do an toàn và quyền riêng tư của trẻ khác. Nếu trường không cho, có thể hỏi có buổi học thử cho con, có cửa kính hay khu vực để quan sát từ ngoài, hoặc ba mẹ có thể đứng ở sân trong giờ ra chơi. Cách nào cũng được, miễn là nhìn thấy trẻ đang sinh hoạt thật chứ không chỉ phòng trống.
Chọn giờ đến để thấy điều cần thấy
Giờ đón sáng. Nếu gia đình lo con khóc khi chia tay, giờ đón sáng là lúc nên đến. Nhìn xem ai đứng ở cửa lớp đón trẻ, bé khóc có được bế không, có trẻ nào ngồi một mình lâu không. Đây là cảnh con sẽ trải qua mỗi sáng trong những tuần đầu.
Giữa buổi sáng. Khoảng thời gian hoạt động chính cho thấy chương trình đang chạy thế nào: trẻ ngồi nghe hay được làm, theo nhóm nhỏ hay cả lớp, cô giáo nước ngoài và cô Việt phối hợp ra sao nếu là trường song ngữ.
Giờ ăn trưa. Giờ ăn là lúc nhiều việc nhất và cũng là lúc dễ thấy cách người lớn đối xử với trẻ khi bận. Trẻ tự xúc hay được đút, bé ăn chậm có bị giục không, có ép ăn không.
Giờ trả trẻ buổi chiều. Nếu ba mẹ thường đón con muộn, đến vào giờ này để xem trẻ chờ ở đâu, ai trông, có bị dồn lớp không. Đây cũng là lúc dễ gặp cô để hỏi chuyện.
Tránh các ngày đặc biệt. Ngày lễ, ngày có sự kiện, ngày đầu tuần sau kỳ nghỉ thường không phải ngày bình thường. Nếu được chọn, đến vào giữa tuần.
Nhìn trẻ trước, nhìn phòng sau
Phòng đẹp là thứ đập vào mắt đầu tiên, nhưng điều nói nhiều nhất về một lớp là nét mặt và hành vi của trẻ. Trong vài phút đầu, chỉ nhìn trẻ: trẻ có vẻ thoải mái, đi lại tự nhiên trong lớp không; có tìm đến cô khi cần không; có trẻ nào ngồi lặng lẽ một mình lâu mà không ai để ý không.
Trẻ ở một lớp tốt thường có vẻ bận rộn theo cách của trẻ: đang xếp gì đó, đang nói chuyện với bạn, đang hỏi cô điều gì. Tiếng ồn có thể khá cao, đó là bình thường với trẻ mầm non. Điều cần để ý là tiếng ồn vui hay tiếng ồn căng thẳng: tiếng cười, tiếng nói chuyện khác với tiếng la hét, tiếng khóc không ai dỗ.
Sau khi nhìn trẻ, mới nhìn phòng: đồ chơi có ở tầm tay trẻ không, trên tường có sản phẩm của trẻ không, có góc yên tĩnh cho bé cần nghỉ không. Phòng là bối cảnh; trẻ mới là kết quả.
Ở trường cũ, ba mẹ có thể nhớ lại nét mặt các bạn cùng lớp của con lúc đón chiều: các bé chạy ra vui vẻ hay mệt mỏi, có bé nào thường xuyên ngồi khóc chờ ba mẹ không. Những hình ảnh này là cột đối chiếu tự nhiên cho điều ba mẹ vừa thấy ở trường mới, miễn là nhớ rằng giờ đón chiều và giữa buổi sáng là hai thời điểm có nhịp khác nhau.
Nghe người lớn nói với trẻ
Nếu chỉ được để ý một điều, hãy nghe cách người lớn trong lớp nói với trẻ. Giọng có ấm và bình tĩnh không, có gọi trẻ bằng tên không, khi trẻ làm sai cô nói gì. Một câu như “con đặt cốc xuống bàn nhé, để nước không đổ” khác hẳn câu “đã bảo bao nhiêu lần rồi”.
Để ý cả những lúc cô không nói với trẻ: các cô nói với nhau về chuyện gì, có nói về trẻ trước mặt trẻ không, có dùng điện thoại nhiều trong lúc trông lớp không. Những chi tiết này cho biết không khí làm việc của lớp.
Ở trường song ngữ, nghe thêm cách giáo viên nước ngoài và giáo viên Việt chuyển ngôn ngữ: trẻ có hiểu và phản hồi không, khi trẻ không hiểu cô làm gì, có ai dịch ngay hay để trẻ đoán qua cử chỉ, hình ảnh. Không cần đánh giá phương pháp, chỉ cần ghi lại trẻ có vẻ thoải mái hay bối rối.
Một mẹo nhỏ: trong vài phút, đếm số lần người lớn nói câu khen hay câu hướng dẫn tích cực so với câu cấm đoán, câu “không được”. Không cần con số chính xác, chỉ cần cảm nhận tỷ lệ. Lớp mà người lớn chủ yếu nói “con thử làm thế này xem” thường là lớp trẻ thấy an toàn để thử và sai.
Phiếu quan sát mười lăm phút
In hoặc chép phiếu dưới vào điện thoại. Mỗi dòng ghi ngắn bằng việc nhìn thấy, không ghi cảm tưởng chung. Sau buổi quan sát, đặt phiếu cạnh ký ức về một buổi ở trường cũ:
| Mục | Ghi điều nhìn thấy | Trường cũ (theo ký ức) |
|---|---|---|
| Số trẻ và số người lớn trong phòng | Đếm hai lần, đầu và cuối buổi | |
| Trẻ đang làm gì | Cả lớp cùng việc hay nhóm nhỏ, tự chọn hay được giao | |
| Một lần trẻ khóc hoặc buồn | Ai đến, mất bao lâu, làm gì | |
| Một lần trẻ tranh giành | Cô can thiệp thế nào, có giải thích không | |
| Một lần chuyển hoạt động | Có báo trước, có tín hiệu quen, trẻ theo kịp không | |
| Giọng người lớn | Ấm hay gắt, gọi tên trẻ không, có quát chung không | |
| Một bé trông giống con mình | Bé đó trải qua mười lăm phút thế nào |
Dòng cuối là mẹo hữu ích: chọn một bé có vẻ cùng tuổi, cùng tính cách với con, và theo dõi riêng bé ấy. Ba mẹ sẽ hình dung rõ hơn con mình sẽ ở lớp đó ra sao, thay vì nhìn lớp như một khối chung.
Có nên đưa con theo khi quan sát
Đưa con theo có lợi: ba mẹ thấy con phản ứng thế nào với không gian mới, cô mới, bạn mới. Có bé lao vào chơi ngay, có bé bám chặt mẹ. Phản ứng này không quyết định con có hợp với trường hay không, vì một lần gặp lạ là chưa đủ, nhưng giúp ba mẹ dự đoán những tuần đầu.
Nhưng đưa con theo cũng có mặt trái. Ba mẹ bận để ý con nên ít quan sát được lớp. Nếu con đang học trường cũ, buổi tham quan có thể làm con thắc mắc trước khi gia đình sẵn sàng giải thích. Với bé dễ lo lắng, một buổi đến nơi lạ không rõ lý do có thể làm con bất an.
Một cách hợp lý là quan sát lần đầu không có con, để ba mẹ tập trung. Nếu sau đó gia đình nghiêng về trường mới, đưa con đến lần thứ hai, như một chuyến đi chơi, có thể kết hợp buổi học thử nếu trường có. Lúc đó ba mẹ đã biết lớp, có thể dành hết sự chú ý cho con.
Nếu đưa con theo, hãy nói với con một cách đơn giản và đúng sự thật, như “mình đi xem một trường có nhiều đồ chơi, con chơi thử nhé”, tránh hứa hẹn con sẽ học ở đó khi gia đình chưa quyết. Sau buổi, đừng hỏi dồn con có thích không; để con tự kể trong những ngày sau.
Hỏi gì sau khi quan sát
Sau buổi quan sát, ba mẹ thường có vài câu hỏi cụ thể từ những gì vừa thấy. Đây là lúc hỏi tốt nhất, vì câu hỏi gắn với tình huống thật chứ không còn chung chung. Ví dụ: “Lúc nãy có bé khóc khá lâu ở góc, cô thường xử lý những lúc như vậy thế nào?”, hay “Trẻ không muốn tham gia hoạt động hát thì có được làm việc khác không?”.
Hỏi bằng giọng tò mò, không phải chất vấn. Mục đích là hiểu cách trường nghĩ, không phải bắt lỗi. Cách nhà trường trả lời một câu hỏi về tình huống vừa xảy ra cho biết nhiều về văn hoá của trường: họ giải thích thẳng thắn, nhận điểm cần cải thiện, hay phòng thủ.
Nếu có thể, xin được nói chuyện vài phút với cô vừa đứng lớp. Hỏi cô một câu về lớp: “Lớp mình tuần này đang làm chủ đề gì?”. Cô trả lời hào hứng, kể cụ thể về trẻ, là dấu hiệu cô gắn bó với công việc.
Cuối buổi, hỏi thêm những điều chỉ trường mới trả lời được cho trường hợp của con: lớp con sẽ vào là lớp vừa quan sát hay lớp khác, nếu khác thì có thể xem lớp đó không, và trong những tuần đầu con có được vào nhóm nhỏ hay lớp chuyển tiếp trước không.
Đặt ghi chép cạnh ký ức về trường cũ
Về nhà, đọc lại phiếu ngay trong ngày, khi ký ức còn rõ. Rồi điền cột trường cũ bằng những gì ba mẹ nhớ được từ các lần đón con, sổ liên lạc, lời con kể. Có những dòng ba mẹ sẽ không điền được cho trường cũ vì chưa bao giờ ngồi quan sát lớp của con. Đó là điều đáng chú ý: có thể ba mẹ nên xin cô ở trường cũ cho ngồi lại một buổi, để so cho công bằng.
Khi đọc hai cột, tìm những khác biệt lặp lại ở nhiều dòng, không phải một khoảnh khắc. Một lần cô gắt ở trường mới có thể là ngày mệt; nếu giọng gắt xuất hiện ở nhiều tình huống, đó là xu hướng. Ngược lại, một khoảnh khắc ấm áp không đủ để kết luận lớp tốt.
Nếu ba mẹ đang tìm hiểu mầm non song ngữ, chương trình Sang Ngang của Global Star School cho phép tham quan trước khi quyết định tại bốn campus Hiệp Thành, Thạnh Lộc, Hà Huy Giáp và An Phú Đông; học phí giữ như trường cũ sau khi nhà trường đối chiếu, có lớp chuyển tiếp và số suất theo từng campus, học kỳ. Ba mẹ cứ mang phiếu quan sát này theo và đề nghị được ngồi lại lâu hơn ở lớp con sẽ vào.
Câu hỏi thường gặp
Phụ huynh có được vào ngồi quan sát lớp ở trường mầm non mới không?
Tuỳ trường. Nhiều trường cho phép với điều kiện hẹn trước, không chụp ảnh trẻ khác và không làm gián đoạn lớp. Nếu trường không cho vì an toàn và quyền riêng tư, ba mẹ có thể hỏi về buổi học thử, khu vực quan sát qua cửa kính hoặc giờ ra chơi ngoài sân.
Nên quan sát lớp bao lâu thì đủ để đánh giá?
Tối thiểu mười lăm phút, tốt hơn là hai mươi đến ba mươi phút, vì vài phút đầu trẻ và cô còn để ý người lạ. Nếu có thể, đến hai lần vào hai buổi khác nhau, như giữa buổi sáng và giờ ăn trưa, để thấy lớp ở các nhịp khác nhau.
Có nên đưa bé theo khi đi xem trường mới không?
Lần đầu nên đi không có bé để ba mẹ tập trung quan sát lớp. Nếu sau đó gia đình nghiêng về trường mới, đưa bé đến lần hai như một chuyến đi chơi, hoặc kết hợp buổi học thử, để xem bé phản ứng thế nào với không gian và cô mới.
Trường không cho vào lớp thì quan sát từ đâu được?
Có thể hỏi buổi học thử cho con, khu vực nhìn qua cửa kính, hoặc đứng ở sân trong giờ ra chơi và giờ đón chiều. Mười phút ở cổng lúc trả trẻ cũng cho thấy nhiều: trẻ ra về vui hay mệt, cô có kịp nói vài câu với từng phụ huynh không.
Học thử ở trường mới có giúp so sánh tốt hơn không?
Có, nếu trường có buổi học thử. Ba mẹ thấy con phản ứng thế nào với lớp thật và nghe cô kể về con sau buổi. Tuy nhiên, một buổi học thử chưa nói được hết, vì bé nào ở môi trường lạ cũng có thể khác ngày thường.